Η πανδημία άλλαξε τον τρόπο εργασίας

Ο κορωνοϊός μάς «επέβαλε» ακουσίως ένα γιγαντιαίο πιλοτικό πρόγραμμα χρήσης της τεχνολογίας, αλλάζοντας τον παραδοσιακό τρόπο εργασίας και επισπεύδοντας τις προκλήσεις που προβλέπαμε ότι θα αντιμετωπίζαμε τις επόμενες δεκαετίες εξαιτίας του αυτοματισμού, λέει ο οικονομολόγος στο Κολέγιο Μπάλιολ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Ντάνιελ Σουσκάιντ. Στη συζήτησή του με τα «ΝΕΑ» ο βρετανός ειδικός προειδοποιεί για τις μακροχρόνιες επιδράσεις της κορωνο-κρίσης στην εργασία, την ανάγκη ενός καθολικού βασικού εισοδήματος, αλλά και τον νέο ρόλο του υπερ-κράτους, το οποίο καλείται να διανέμει εισόδημα στους μη έχοντες εργασία και να αυξήσει τις δαπάνες για να αντιμετωπίσει τις οικονομικές ανισότητες.

«Μέχρι πρότινος θεωρούσαμε ότι η απειλή να μην έχουν πολλοί άνθρωποι εισόδημα, εξαιτίας της τεχνολογικής προόδου ήταν ζήτημα των επόμενων δεκαετιών. Ο κορωνοϊός έφερε την πραγματικότητα αυτή εδώ και τώρα, καθιστώντας πιο επείγουσα την αντιμετώπιση των προκλήσεων» δηλώνει κατηγορηματικά ο Σουσκάιντ. Ο συγγραφέας των βιβλίων «Το μέλλον των Επαγγελμάτων» και «Ενας κόσμος χωρίς εργασία» – το τελευταίο «προφητικά» κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο – βλέπει τρεις σημαντικές προκλήσεις. Πρώτον, την οικονομική. «Το ερώτημα που δημιουργείται είναι πώς μοιραζόμαστε την ευημερία μιας κοινωνίας όταν ο παραδοσιακός τρόπος που γίνεται αυτό, να αποκτούν οι άνθρωποι εισόδημα από τη δουλειά που κάνουν, είναι λιγότερο αποτελεσματικός» επεξηγεί. Η δεύτερη πρόκληση απορρέει από τη δύναμη που αποκτούν οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και η τρίτη αφορά την αναπόφευκτη έλλειψη νοήματος και σκοπού, που δίνει σε πολλούς ανθρώπους η εργασία. «Ηδη χιλιάδες άνθρωποι βλέπουν το εισόδημά τους να μειώνεται, πολλοί δεν έχουν καθόλου, εξαιτίας της έλλειψης ζήτησης σε ορισμένα επαγγέλματα, και χρειάζεται να δούμε πώς θα δώσουμε εισόδημα σε αυτούς τους ανθρώπους, πώς θα μοιραστούμε την ευημερία της κοινωνίας. Παράλληλα, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες φαίνεται ότι πηγαίνουν καλά, την ώρα που οι μικρές επιχειρήσεις αγωνίζονται να επιβιώσουν, ενώ στις συνθήκες του lockdown δημιουργήθηκε αβεβαιότητα και έντονη ανησυχία για το τι κάνουν οι άνθρωποι με τον χρόνο τους, ιδίως όσοι βρέθηκαν χωρίς το νόημα και τον σκοπό της εργασίας» διευκρινίζει, ο καθηγητής και ερευνητής στην Οξφόρδη, ο οποίος έχει διατελέσει σύμβουλος και αναλυτής στρατηγικής στις κυβερνήσεις Μπλερ και Κάμερον.

Εξού και προβλέπει ότι «θα πρέπει να βασιζόμαστε στις κρατικές πολιτικές, σε ένα μεγάλο υπερ-κράτος, το οποίο θα παίζει σημαντικό ρόλο καθώς θα προσπαθούμε να συμβιώσουμε με τον ιό. Το βλέπουμε ήδη, τα κράτη παίζουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο, και δεν θεωρώ ότι θα επιστρέψουμε στην πρότερη κατάσταση» επεξηγεί. Αλλωστε ο βρετανός οικονομολόγος και ερευνητής παλαιότερα στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ εκτιμά ότι «η συζήτηση για την ανάγκη δημοσιονομικής λιτότητας είναι εντελώς ανάρμοστη και ακατάλληλη σήμερα και εφαρμόσιμη μόνο σε ένα παράλληλο σύμπαν».

Περνώντας στη συζήτηση για συγκεκριμένα επαγγέλματα, καθώς ο καθηγητής στην Οξφόρδη έχει ερευνήσει πώς η τεχνολογία, ιδιαίτερα η τεχνητή νοημοσύνη, επηρεάζει τα λεγόμενα «λευκά κολάρα», την εργασία σε γιατρούς, δικηγόρους, δασκάλους, λογιστές, αρχιτέκτονες, επισημαίνει: «Ο ιός έχει επηρεάσει σημαντικά τους τομείς αυτούς, η τεχνολογία έχει αλλάξει τη δουλειά τους τις τελευταίες εβδομάδες. Ενα μεγάλο μέρος της οικονομίας μας βρίσκεται σε ένα γιγαντιαίο πιλοτικό σχέδιο χρήσης της τεχνολογίας. Είναι σαν ένα πείραμα, στο οποίο δεν θέλαμε να συμμετέχουμε. Μέχρι πριν από λίγο καιρό δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι πολλοί γιατροί θα δούλευαν εξ αποστάσεως, οι δάσκαλοι θα δίδασκαν online, οι δικηγόροι έλεγαν ότι η απονομή δικαιοσύνης χρειάζεται δικαστήρια. Τις τελευταίες εβδομάδες βιώσαμε την τηλε-ιατρική, την τηλε-διδασκαλία, είδαμε ψηφιακά δικαστήρια. Καθώς η τεχνολογία υπήρχε ήδη εδώ και καιρό, η κρίση έδειξε ότι τα εμπόδια για τις αλλαγές αυτές ήταν περισσότερο νοοτροπίας, συνήθειας και στάτους, που προσφέρουν, για παράδειγμα, η λευκή ρόμπα στους γιατρούς, οι τήβεννοι και οι περούκες στους δικηγόρους, η έδρα στους δασκάλους, που τους δίνουν ισχυρό νόημα και ταυτότητα. Ο κορωνοϊός εξαφάνισε μια σειρά από τέτοιες ιδέες, και δεν θα επιστρέψουν με την ίδια ένταση μετά την κρίση. Οι άνθρωποι θα είναι ανοιχτοί σε πολλές μορφές εργασίας, ειδικά τα λευκά κολάρα» εκτιμά ο Σουσκάιντ, υπογραμμίζοντας ότι θεωρούσαμε ότι αυτά τα επαγγέλματα, καθώς περιλαμβάνουν διαπροσωπική διάσταση, δεν θα επηρεάζονταν από την τεχνολογία. «Ο ιός έχει υπονομεύσει απολύτως τα επαγγέλματα αυτά, που βασίζονται στη διαπροσωπική διάσταση. Βρέθηκαν στην καρδιά της κρίσης. Οσο περισσότερο χρόνος περνά τόσο περισσότερο οι διευθετήσεις αυτές θα γίνονται πιο μόνιμες».