Ο εμφύλιος ως ευκαιρία

Ενός σκανδάλου, μύρια έπονται. Μύρια αποκαλύπτονται, για την ακρίβεια. Τα προσωπικά δεδομένα (data) πενήντα εκατομμυρίων χρηστών του Facebook – από τις καταναλωτικές τους συνήθειες και τα ταξιδιωτικά τους απωθημένα έως τις οικολογικές τους ανησυχίες και τις ιδεολογικές τους εμμονές – δόθηκαν πεσκέσι στον Ντόναλντ Τραμπ προκειμένου να στοχοποιήσει καλύτερα και να εξατομικεύσει, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, τη συνθηματολογία του κατά την πρώτη προεκλογική του εκστρατεία. Δεν έστελνε πανομοιότυπα ηλεκτρονικά μηνύματα στα τυφλά, αλλά πλήρως προσαρμοσμένα και φιλικά προς το προφίλ κάθε χρήστη χωριστά: εάν αγαπούσες τις γάτες, αγαπούσε τις γάτες και ο Τραμπ· εάν μισούσες τις γάτες, ούτε που γύριζε να τις κοιτάξει. Ακόμη και αν οι Ρώσοι του Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έβαλαν το χεράκι τους σε αυτό το οργουελικής έμπνευσης και κολοσσιαίων διαστάσεων project (το σκάνδαλο της Cambridge Analytica, όπως επικράτησε να αποκαλείται από την επωνυμία της εταιρείας πολιτικής επικοινωνίας που το έφερε εις πέρας), φώτισε μια σειρά από παθογένειες που είχαμε αρχίσει να τις ψυλλιαζόμαστε εδώ και καιρό, αλλά δεν διαθέταμε μέχρι στιγμής απτές αποδείξεις.

Μια από τις παθογένειες – η πιο ζοφερή πιθανόν – ήταν και η αναμενόμενη αντίδραση της πλειοψηφίας των χρηστών στα fake news του Ντόναλντ. Αντίθετα από ό,τι θα περίμενε ένας παραδοσιακός κυνικός αναλυτής, οι χρήστες δεν ήταν υπέρ της διασποράς των fake news, με μοναδικό προαπαιτούμενο να παραμείνει κρυφή ή έστω αμφιλεγόμενη η πλαστή τους φύση. Δικαιώνοντας τους κυνικούς αναλυτές νέας εσοδείας, οι χρήστες επικρότησαν τη διασπορά των fake news σε κάθε περίπτωση. Οι χρήστες θεώρησαν «μαγκιά» του Ντόναλντ το γεγονός ότι έλεγε ψέματα ανοιχτά και ασύστολα, δίχως να πεταρίζουν καν τα βλέφαρά του, εάν αυτός ήταν ο πιο ενδεδειγμένος ή ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να κατατροπώσει τη Χίλαρι Κλίντον – οι περισσότεροι, άλλωστε, δεν κατανοούσαν τη διαφορά ανάμεσα στον ενδεδειγμένο και στον αποτελεσματικό. Το επιπλέον fact ότι ο Ντόναλντ εκμεταλλεύτηκε τις αδυναμίες του εκλεκτορικού συστήματος και μπήκε καμαρωτός στον Λευκό Οίκο, μολονότι στην κάλπη εισέπραξε σχεδόν τρία εκατομμύρια ψήφους λιγότερες από την αντίπαλό του, θεωρήθηκε μια εξτρά επιβεβαίωση της «μαγκιάς» του. Ετσι, για την αλητεία, βρε παιδί μου. Οταν είσαι «μάγκας» – όπως θα έλεγε ο Πάουλο Κοέλιο -, σε συντρέχει και το Σύμπαν.

Ο Τραμπ δεν λησμόνησε ποτέ αυτό το μάθημα ατρόμητης ξετσιπωσιάς και – αφού «ομάδα που κερδίζει, δεν την αλλάζεις», το ξέρει και ο πιο άμπαλος – το εφάρμοσε καθ’ όλη την πολυτάραχη θητεία του, ακόμη και όταν τα πράγματα στράβωσαν τόσο πολύ που θα κλόνιζαν οιονδήποτε άλλον ασταθή πρόεδρο, πόσω μάλλον ένα ασταθές εκλογικό σώμα. «Το θράσος», τον νανούριζε κάθε βράδυ ο χειρότερός του εαυτός· «μην τσιγκουνεύεσαι το θράσος». Καθώς οι νεκροί από τον κορωνοϊό ξεπερνούσαν τις εκατό χιλιάδες, ο Ντόναλντ επέμεινε να υπενθυμίσει τη συγκλονιστική «επιτυχία» του στον χειρισμό της πανδημίας, μη εξαιρουμένης ούτε της συμβουλής του για κατάποση χλωρίνης (όταν η δημόσια κατακραυγή έφθασε σε δυσθεώρητα ύψη, γκρίνιαξε ότι δεν καταλαβαίνουν πότε μιλάει σοβαρά και πότε αστειεύεται). Μόλις η ανεργία έπεσε φέτος από το 14,7% του Απριλίου στο 13,3% του Μαΐου, ο Ντόναλντ έσπευσε να καλέσει τον Τζορτζ Φλόιντ «που μας βλέπει από εκεί ψηλά» προκειμένου να μοιραστεί κι εκείνος την πανεθνική αγαλλίαση – και ας συγκλονιζόταν την ίδια ώρα όλη η χώρα από τις ταραχές του «Δεν μπορώ να ανασάνω». Μα τι κάνει; Ρίχνει πετρέλαιο στην πυρκαγιά του εμφυλίου; «Και τι κακό έχει ο εμφύλιος;», θα μας ρωτήσει έκπληκτος· «δεν είναι και ο εμφύλιος μια ευκαιρία;».