Το «λευκό προνόμιο»

Το 2014, στο Κλίβελαντ των ΗΠΑ, ο 12χρονος Ταμίρ Ράις πυροβολείται θανάσιμα από αστυνομικούς αμέσως μετά την άφιξή τους στη σκηνή του εγκλήματος. Ποιου «εγκλήματος»; Επαιζε με ένα ψεύτικο πιστόλι. Ηταν Αφροαμερικανός. Εναν χρόνο αργότερα, ο λευκός 21χρονος δολοφόνος εννέα Αφροαμερικανών σε εκκλησία του Τσάρλεστον της Νότιας Καρολίνας οδηγούνταν στο τμήμα. Στον δρόμο, οι αστυνομικοί σταμάτησαν να του πάρουν… μπέργκερ, επειδή πεινούσε.

Η φρικτή δολοφονία του αδικοχαμένου Τζορτζ Φλόιντ από τέσσερις λευκούς αστυνομικούς λειτούργησε σαν καταλύτης. Λίγες εβδομάδες πριν από αυτήν, οι εικόνες από τη δολοφονία του 25χρονου Αμοντ Ορμπερι από λευκό πρώην αστυνομικό και τον γιο του, καθώς και της 26χρονης Μπριόνα Τέιλορ που πυροβολήθηκε αναίτια από αστυνομικό μέσα στο ίδιο της το σπίτι, είχαν κάνει τον γύρο του κόσμου. Σύμφωνα με έρευνα της «Washington Post», από το 2015 το ποσοστό Αφροαμερικανών που έπεσαν νεκροί από πυρά αστυνομικών είναι υπερδιπλάσιο σε σχέση με το αντίστοιχο για τους λευκούς.

Οι διαδηλώσεις – οι μεγαλύτερες στη χώρα από το 1992 – στις οποίες μετέχουν και άλλες μειονότητες, όπως και πολλοί λευκοί, ήταν μονόδρομος. Οι δολοφονίες πυροδότησαν την έκρηξη μιας πολύ βαθύτερης, σωρευμένης αγανάκτησης που πηγάζει από το καθημερινό βίωμα του συστημικού ρατσισμού και του λεγόμενου «white privilege» (λευκού προνομίου), όρος που εκφράζει τα πλεονεκτήματα που έχουν οι λευκοί μόνο και μόνο λόγω του χρώματος του δέρματός τους. Κανείς δεν πρέπει να αποδέχεται τη βία, όμως συχνά η αγανάκτηση οδηγεί σε αυτήν. Πώς να μην υπάρχει αγανάκτηση όταν αφροαμερικανοί πολίτες, όπως και άλλες μειονότητες, έχουν υποστεί δεκαετίες πλήθους δολοφονιών και περιστατικών αστυνομικής βίας χωρίς να απονέμεται δικαιοσύνη; Οταν έχουν 5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να φυλακιστούν από έναν λευκό Αμερικανό; Οταν οι αφροαμερικανές γυναίκες είναι 3 με 4 φορές πιο πιθανό να πεθάνουν στη γέννα; Οταν η μέση αφροαμερικανική οικογένεια κατέχει μόλις το 6% του πλούτου της μέσης λευκής; Οταν ακόμα και η κρίση του κορωνοϊού πλήττει τελείως δυσανάλογα τους Αφροαμερικανούς;

Παρά τη δεδομένη πρόοδο, το πρόβλημα των φυλετικών ανισοτήτων στις ΗΠΑ παραμένει σύνθετο και σκιάζει τόσο την αμερικανική ιστορία όσο και τη σημερινή πραγματικότητα. Οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις απαιτούν μεγάλη ισχυρή βούληση, που δεν διαθέτει η τωρινή κυβέρνηση. Αντίθετα, η ρητορική του Τραμπ τροφοδοτεί συνεχώς ρατσιστικές συμπεριφορές και επικίνδυνα κινήματα λευκής υπεροχής. Χρειάζεται επίσης συλλογική κοινωνική προσπάθεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ζήτημα δεν αντιμετωπίστηκε επαρκώς ούτε από τις προηγούμενες κυβερνήσεις, ούτε καν υπό τον Ομπάμα. Η μεταρρύθμιση της ποινικής δικαιοσύνης, ο περιορισμός της αστυνομικής βίας, η δόμηση κράτους πρόνοιας με ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην υγεία για όλους, όπως και η αποδόμηση του «white privilege» είναι υπαρξιακό ζήτημα για τη συνοχή της αμερικανικής κοινωνίας. Και με αυτό συμφωνεί, όπως δείχνει και η εκτεταμένη αντίδραση στον θάνατο του Φλόιντ, η πλειοψηφία όλων των αμερικανών πολιτών.

Η Βασιλική Μαλούχου είναι πτυχιούχος και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού με
ειδίκευση στις Ευρω-Αμερικανικές Σχέσεις και συνεργάτρια
του αμερικανικού περιοδικού «Boxoffice Pro»