Τι διδάσκει το «Υπόδειγμα Τσιόδρα»;

Υπάρχει πλέον ένα «Υπόδειγμα Τσιόδρα». Δείτε τα χαρακτηριστικά του. Πρώτον, ο ήπιος προσωπικός τόνος. Ο καθηγητής διακρίθηκε για τη σαφήνεια, το ήθος και το μετρημένο ύφος. Δεύτερον, η επιστημοσύνη. Εμφανής στον ρεαλισμό που συνόδευε τις προειδοποιήσεις που έστελνε σε ό,τι αφορά στο μέγεθος του κινδύνου που αντιμετωπίζουμε και στην καθημερινή ενημέρωση για γνωματεύσεις, συμπεράσματα και οδηγίες που έδινε η διεθνής επιστημονική και ιατρική κοινότητα. Τρίτον, η υποδειγματική διαχείριση της συλλογικότητας εντός της ομάδας των λοιμωξιολόγων (χωρίς να εμποδιστεί η πολιτική «πολυχρωμία» της), ώστε οι εισηγήσεις προς την πολιτική ηγεσία, η οποία, ως έδει, είχε τον τελευταίο λόγο, να είναι σαφείς και να στηρίζονται σε στέρεο έδαφος.

Ανεξαρτήτως της «σκανδάλης» που οπλίζει την κρίση – σήμερα ο υποχθόνιος SARS-CoV-2, τότε τα σατανικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα και το υποκείμενο δημοσιονομικό νόσημα -, η διαταραχή της όποιας κανονικότητας διέπει την κοινωνική και οικονομική ζωή οδηγεί σε μαζική ανεργία, καταστροφή παραγωγικού κεφαλαίου, μείωση επενδύσεων και αποταμίευσης, απώλεια ευκαιριών, ανασφάλεια και όξυνση των ανισοτήτων. Κατ’ αυτή την έννοια, η κρίση του 2008-10 μοιάζει με την παρούσα: πρέπει να λάβουμε μέτρα, πρέπει να συντονίσουμε τις δυνάμεις μας, να δουλέψουμε σκληρά και να βρούμε φάρμακα κι εμβόλιο για να αντεπεξέλθουμε στην ασθένεια. Δεν το κάναμε με επιτυχία τότε, όλα δείχνουν να πετυχαίνουμε καλύτερα αυτή τη φορά.

Τι θα είχε συμβεί λοιπόν αν στην κρίση του 2010 είχαμε εμπιστευτεί το «Υπόδειγμα Τσιόδρα»; Ιατρική και Οικονομική μοιάζουν σε κάποια σημεία. Η «Ιπποκρατική Συλλογή» και ο «Οικονομικός» του Ξενοφώντος μοιάζουν επειδή φιλοδοξούσαν να διδάξουν τη χρηστή και υγιή συμπεριφορά του ατόμου. Και τα δύο γνωστικά πεδία «υποφέρουν» από άγνωστες σε αυτά αβεβαιότητες και τα δύο εμπλούτισαν εντυπωσιακά τις επιστημιολογικές τους βεβαιότητες. Υπάρχει το ανθρώπινο σώμα με έναν περίπλοκο οργανισμό, που αντιδρά με πάμπολλους τρόπους. Υπάρχει και το σώμα της κοινωνίας, που εξαρτάται από τις λειτουργίες των αγορών και των μηχανισμών της οικονομίας και αντιδρά με περίπλοκους ψυχολογικούς, συμφεροντολογικούς και ιδεολογικούς τρόπους.

Δέκα χρόνια μετά τη Μεγάλη Κρίση μπορούμε να κατανοήσουμε ότι, ακόμη κι αν είχαμε, τότε, τον «Τσιόδρα» είναι πιθανότερο ότι κάποιοι «αγανακτισμένοι» θα είχαν προσπαθήσει να τον κρεμάσουν με πυρολαγνικές ιαχές, παρά να προσέξουν όσα λέει. Προτιμήσαμε να αρνηθούμε την ατομική μας ευθύνη έναντι της ξαφνικής κρίσης, αντί να ακούμε όσα γνώριζαν επιστήμονες και τεχνοκράτες. Αντί να καταστήσουμε δικό μας θέμα την κοινωνικο-οικονομική εξυγίανση, αρνηθήκαμε την «ιδιοκτησία» των μέτρων, συνεχίσαμε να ρίχνουμε τις ευθύνες ο ένας στον άλλον και να τα βάζουμε με το… ιατρικό προσωπικό.

Οι ευθύνες του πολιτικού κόσμου στην αντιμετώπιση, εξέλιξη και χειρισμό της δεκαετούς κρίσης 2009-2018 είναι γνωστές και δεν βαραίνουν όλους με τον ίδιο τρόπο. Φαίνεται όμως ότι βγάλαμε χρήσιμα συμπεράσματα. Το δείχνουν οι χειρισμοί που έκανε τους μήνες αυτούς το κράτος. Το γεγονός ότι ο επικεφαλής του κράτους πιστεύει στην αξία της επιστημονικής γνώσης επειδή είναι σε θέση να την καταλαβαίνει όταν μιλά μαζί της. Εμπιστεύεται τον ρόλο των τεχνοκρατών, επειδή αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο θεσμών και μηχανισμών του κράτους, ειδικά μέσα στην κρίση. Κάτι μάθαμε λοιπόν: η Ελλάδα διαθέτει τις ανθρώπινες δυνάμεις για να στηρίζεται, ανά πάσα στιγμή, στο πλεονέκτημα που προσφέρει το «Υπόδειγμα Τσιόδρα». Μακάρι η εμπειρία αυτή να αλλάξει το κράτος, την πολιτική, τους πολίτες και, τελικά, το ίδιο το καθεστώς αυτής της όμορφης χώρας.

Ο Μπάμπης Παπαδημητρίου είναι δημοσιογράφος και βουλευτής της ΝΔ