Πανευρωπαϊκή αυτορρύθμιση

Είναι γεγονός ότι στα περισσότερα κράτη υπάρχει τάση να απαλλοτριώνουν ακίνητα είτε χωρίς να αποζημιώνουν, με τον ισχυρισμό ότι ωφελείται η εναπομείνασα περιουσία από αύξηση της αξίας της, εξαιτίας του έργου που εκτελείται (π.χ. πλατεία, δρόμος) είτε αποζημιώνοντας με τιμές πολύ χαμηλότερες από αυτές της εμπορικής αξίας.

Η χώρα μας έχει καταδικαστεί πολλές φορές για θέματα αποζημιώσεων σε σχέση με απαλλοτριώσεις. Τα ποσά δε που επιδικάστηκαν από το Δικαστήριο του Στρασβούργου σ’ αυτές τις περιπτώσεις ήταν αρκετά μεγάλα (αποζημίωση για την αξία του ακινήτου, ηθική βλάβη και έξοδα).

Το ΕΔΔΑ στην παρουσιαζομένη απόφαση ξεκαθαρίζει με πολύ κατηγορηματικό τρόπο ότι το κράτος σε κάθε περίπτωση οφείλει να αποζημιώνει τον ιδιοκτήτη του απαλλοτριωμένου ακινήτου με τιμή που αντικατοπτρίζει την εμπορική αξία του. Οποιαδήποτε άλλη μεθόδευση (αντικειμενική αξία, μαθηματικοί τύποι κ.λπ.) για μείωση της αγοραίας αξίας δεν γίνεται δεκτή. Βάζει δηλαδή ένα τέλος στην απαράδεκτη τακτική του κράτους να αποζημιώνει με πλασματικές και όχι πραγματικές τιμές τον ιδιοκτήτη της ακίνητης περιουσίας.

Δύο μεγάλα προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί κυρίως στη χώρα μας ήταν ο χρόνος που τα εθνικά δικαστήρια προσδιόριζαν την αξία του ακινήτου, κάτι που παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποζημίωση που επιδικαζόταν (είναι εντελώς διαφορετική η αξία της αποτίμησης αν υπολογίζεται ως χρόνος το 2014 και άλλη το 2019) και στον χρόνο καταβολής της.

Σε δύο πρόσφατες υποθέσεις το ΕΔΔΑ έβαλε τα πράγματα στη θέση τους υπέρ των ιδιοκτητών. Τα ελληνικά δικαστήρια δέχονταν μέχρι πρόσφατα ως χρόνο αποτίμησης της αξίας του ακινήτου την αρχική δικάσιμο που προσδιοριζόταν το δικαστήριο. Ομως με τις συνήθεις αναβολές, αποχές κ.λπ. εκδιδόταν απόφαση μετά από χρόνια και έτσι ο ιδιοκτήτης αποζημιωνόταν με πολύ χαμηλότερη τιμή της πραγματικής, που πλέον είχε αυξηθεί σημαντικά. Το Στρασβούργο καταδίκασε την Ελλάδα μία φορά, γιατί η αξία του ακινήτου πρέπει να υπολογίζεται την ημέρα που δικάζεται πραγματικά η υπόθεση και όχι χρόνια πριν.

Στη δεύτερη υπόθεση κατά Ελλάδας το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το κράτος υποχρεούται να καταβάλει την αποζημίωση και η έλλειψη πόρων δεν αποτελεί δικαιολογία. Η αδυναμία δε καταβολής της συνιστά παραβίαση του δικαιώματος ιδιοκτησίας.

Ουσιαστικά το Στρασβούργο στην απόφαση κατά Βουλγαρίας για τις υποθέσεις απαλλοτρίωσης προβαίνει σε μια πανευρωπαϊκή αυτορρύθμιση της αξίας των ακινήτων, αυτονομώντας την και ταυτοποιώντας την με αυτή της πραγματικής εμπορικής τους αξίας εξισώνοντας έτσι με ελάχιστες εξαιρέσεις τον απαλλοτριούντα φορέα με τον ιδιώτη αγοραστή.

Μία εξίσωση που προασπίζει το δικαίωμα σεβασμού της ιδιοκτησίας των πολιτών απέναντι στις ληστρικές διαθέσεις των κρατικών φορέων.

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι δικηγόρος