Οι αγκυλώσεις του άρθρου 86

Χθες και προχθές η Βουλή ασχολήθηκε με τη διεύρυνση του πεδίου διερευνώμενων αδικημάτων που ενδεχομένως τελέστηκαν από πρώην υπουργό. Η διαδικασία αναδεικνύει σοβαρά ζητήματα της ισχύουσας συνταγματικής ρύθμισης για την ποινική ευθύνη υπουργών. Ζητήματα με τα οποία δεν ασχολήθηκε η πρόσφατη αναθεώρηση του Συντάγματος.

Εκ πρώτης όψεως το θέμα εμφανίζεται τεχνικό, αν όχι τυπικό. Στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης που έχει αποφασίσει η Βουλή, φέρεται ότι ανακύπτουν στοιχεία για συναφείς πράξεις (δεν εμπλεκόμαστε με την ουσία). Η επιτροπή δεν είναι αρμόδια να τα εξετάσει χωρίς νέα εντολή από την Ολομέλεια. Επομένως, πρέπει να ξεκινήσει νέα διαδικασία από την αρχή, δηλαδή νέα «πρόταση άσκησης δίωξης» από 30 τουλάχιστον βουλευτές και νέα απόφαση της Ολομέλειας.

Αυτή η οργάνωση της διαδικασίας, που επιτάσσει το Σύνταγμα, έχει μειονεκτήματα. Ζητά από 30 βουλευτές, που αποτελούν μέρος της εισαγγελικής αρχής, να προτείνουν την άσκηση δίωξης, δηλαδή να σχηματίσουν πρόταση ότι πρέπει να ασκηθεί δίωξη, πριν διεξαχθεί προκαταρκτική εξέταση, και μάλιστα απλώς για να διευρυνθεί το αντικείμενό της. Ωστόσο, η διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης είναι μία εύπλαστη διαδικασία. Διενεργείται σε προκαταρκτικό στάδιο και αποσκοπεί στη συλλογή των απαραίτητων στοιχείων για να αποφασισθεί αν πρέπει να ασκηθεί δίωξη. Αν τυχόν ανακύπτουν στοιχεία για συναφή αδικήματα που δεν εμπίπτουν στο ίδιο πραγματικό για το οποίο δόθηκε η αρχική παραγγελία, η σκόπιμη ρύθμιση θα ήταν να εισηγείται απευθείας η επιτροπή στην Ολομέλεια για τη συμπλήρωση (ή μη) της παραγγελίας που έχει λάβει.

Αιτία για όλη αυτή την εμπλοκή είναι βεβαίως το άρθρο 86 του Συντάγματος, το οποίο επιτάσσει ότι καμία προκαταρκτική εξέταση σε βάρος υπουργού δεν μπορεί να διενεργηθεί δίχως προηγούμενη απόφαση της Βουλής μετά από πρόταση δίωξης 30 βουλευτών. Αυτό με τη σειρά του γεννά πλήθος άλλων δυσχερειών: πόσο ειδική πρέπει να είναι κάθε φορά η αρχική απόφαση της Βουλής, πόσο ενεργητική μπορεί να είναι η κοινοβουλευτική επιτροπή αν ανακύπτουν στοιχεία για συναφή αδικήματα κ.λπ.; Γιατί όμως το Σύνταγμα οδηγείται σε αυτές τις αγκυλώσεις; Διότι το άρθρο 86 όχι απλώς θέλει την ποινική δίωξη κατά υπουργών αποκλειστική αρμοδιότητα της Βουλής, αλλά δημιουργεί μία στεγανή προδικασία, αποκλείοντας την παρεμβολή οποιουδήποτε τρίτου οργάνου. Κάθε τι που προηγείται της δίωξης προϋποθέτει ειδική απόφαση της Ολομέλειας με την πολυτελή διαδικασία που προαναφέραμε.

Βέβαια εδώ το κρίσιμο θεσμικό όργανο δεν είναι τρίτος, αλλά η ίδια η κοινοβουλευτική επιτροπή. Αυτό οδηγεί στην άλλη όψη του προβλήματος. Νομίζω ότι οι δυσχέρειες θα είχαν μετριασθεί εάν το Σύνταγμα προέβλεπε ότι η προκαταρκτική εξέταση διενεργείται όχι από βουλευτές, αλλά από ειδικό συμβούλιο δικαστικών λειτουργών. Η Βουλή θα μπορούσε να έχει την πρωτοβουλία της αρχικής παραγγελίας και την τελική εξουσία για τη δίωξη. Τα ενδιάμεσα θα έπρεπε να τελούνται από τα πλέον κατάλληλα όργανα, δηλαδή τους λειτουργούς της δικαιοσύνης, οι οποίοι θα είχαν την εξουσία είτε να επεκτείνουν το αντικείμενο διερεύνησης, είτε να εισηγηθούν σχετικώς στην Ολομέλεια. Αυτά ας τα συγκρατήσουμε… για την επόμενη αναθεώρηση.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ