Αναγκαίος ο ριζικός ανασχεδιασμός της ΕΕ

Οι εκτιμήσεις οι οποίες περιλαμβάνονται στις Εαρινές Προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν επιτρέπουν καμία αμφιβολία για την αναπότρεπτη ύφεση και τις ιστορικές διαστάσεις της σε επίπεδο κρατών-μελών και της ΕΕ συνολικά.

Οσοι τις προηγούμενες δεκαετίες απεργάζονταν σενάρια κρίσης και τελικά διάλυσης της ΕΕ ουδέποτε μπορούσαν να διανοηθούν την έκταση των συνεπειών της πανδημίας.

Πράγματι, η ΕΕ, πέρα από την ύφεση, αντιμετωπίζει μια πρωτόγνωρη αμφισβήτηση της ομαλής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και της προάσπισης των θεμελιωδών ελευθεριών (προσώπων, κεφαλαίων, υπηρεσιών και αγαθών). Το δίκαιο της ΕΕ πρέπει να τηρηθεί απαρέγκλιτα έναντι κάθε κράτους-μέλους το οποίο θα επιβάλλει αθέμιτους περιορισμούς στη διακίνηση αγαθών, στις αεροπορικές συγκοινωνίες ή στη μετακίνηση προσώπων. Κανένα άλλο κριτήριο, πέραν της δημόσιας υγείας, δεν μπορεί να εφαρμοστεί, ιδιαίτερα εκείνο των διακρίσεων με βάση τη χώρα προέλευσης. Τα στοιχεία αυτά είναι σημαντικά και για την επανεκκίνηση της τουριστικής οικονομίας της χώρας.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαμβάνει τον ιστορικά κρίσιμο ρόλο να σχεδιάσει και να καθοδηγήσει ένα πρόγραμμα δράσεων για τον περιορισμό της ύφεσης, την ταχεία επάνοδο στην ανάπτυξη και τη θεραπεία των συνεπειών, ιδιαίτερα στην αγορά εργασίας, και μάλιστα στα ασθενέστερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα.

Πρέπει, ωστόσο, να γίνει κατανοητό ότι οι πόροι της ΕΕ είναι εξαιρετικά περιορισμένοι. Δεν μπορεί η Ενωση να αποτελέσει τον από μηχανής θεό, ο οποίος θα κατανείμει απεριόριστους πόρους. Η ΕΕ, όμως, έχει στη διάθεσή της ισχυρή τεχνογνωσία και τα κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία στη διαχείριση πολιτικών σε ένα ευρύ φάσμα πεδίων, ώστε οι δράσεις αυτές να είναι στοχευμένες, να μεταφερθούν καλές πρακτικές μεταξύ των κρατών-μελών και να περιοριστούν οι περιφερειακές ανισότητες.

Οπωσδήποτε, δεν βοηθά το γεγονός ότι η νέα Επιτροπή μετρά μόλις πέντε μήνες από την ανάληψη των καθηκόντων και καλείται να επιτελεστεί ένα τιτάνιο έργο.

Κυρίως, όμως, λειτουργούν περιοριστικά κατεστημένες αντιλήψεις ορισμένων πλευρών. Η εμμονή στους ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς ευτυχώς παρακάμφθηκε κατά την τρέχουσα περίοδο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διολισθήσουμε σε έναν δημοσιονομικό εκτροχιασμό ή τη διόγκωση του δημοσίου χρέους.

Η υποβόσκουσα κριτική κατά της ΟΝΕ και της θεσμικής αρχιτεκτονικής της αποτυπώθηκε και στην πρόσφατη απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας. Είναι, πράγματι, λυπηρό ένα τέτοιου κύρους δικαστήριο να ελέγχει το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ότι μεροληπτούν εις βάρος ορισμένων κρατών-μελών.

Οπως μας διδάσκει η ιστορία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, κάθε κρίση είναι και μια ευκαιρία να ανακαλύψουμε νέες οδούς για την εμβάθυνση της ενοποίησης. Τα κράτη-μέλη κινήθηκαν σε αυτή την κατεύθυνση έως σήμερα διαπραγματευόμενα κοινά αποδεκτές λύσεις, οι οποίες αποτελούν και όρο για τη δική τους επιβίωση σε έναν ταχέως εξελισσόμενο κόσμο. Ας μην έχουμε αυταπάτες. Ακόμη και κράτος του μεγέθους της Γερμανίας δεν μπορεί να σταθεί με τις δικές του δυνάμεις μόνο στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.

Δεν πρόκειται, όμως, μόνον για την επιβίωση της ΕΕ. Την τελευταία δεκαετία είναι πυκνές οι εξελίξεις από την κρίση στην ευρωζώνη, το Μεταναστευτικό, το Brexit και τώρα την πανδημία και την ύφεση. Η ΕΕ δεν πρέπει απλώς να επιφέρει κάποιες μεταβολές στην κανονιστική λειτουργία της. Πρέπει να αλλάξει εκ βάθρων, να ανασχεδιαστεί ως προς τους καταστατικούς στόχους και τη θεσμική αρχιτεκτονική της, προκειμένου να αρθεί στο ύψος των ιστορικών προκλήσεων. Μόνο με μια τέτοια γενναία πρωτοβουλία θα ανταποκριθεί στα εύλογα ερωτήματα των πολιτών και τη θεμιτή αμφισβήτηση την οποία αντιμετωπίζει. Η χώρα μας πρέπει να βρεθεί στον πυρήνα των κρατών τα οποία θα αναπτύξουν αυτή τη συζήτηση και τη διαδικασία ανανέωσης.

Η Μαριέττα Γιαννάκου είναι πρώην υπουργός