ΕΕ, ένας φάρος ελπίδας

Πριν από λίγες ημέρες γιορτάστηκε η 9η Μαΐου, ημερομηνία – σταθμός για την Ενωση. Μία ημέρα νωρίτερα εορτάστηκε η παράδοση άνευ όρων της ναζιστικής Γερμανίας. Και οι δύο ημερομηνίες έχουν σχέση. Τη λήξη του φονικότερου και αγριότερου πολέμου στις 8/5/45 με την άνευ όρων παράδοση του ναζιστικού καθεστώτος ακολούθησε πέντε χρόνια αργότερα η διακήρυξη του Ρομπέρ Σουμάν εκ μέρους των έξι ιδρυτικών μελών της, η δημιουργία μιας ένωσης κρατών – νικητών και ηττημένων – του πολέμου, για την επίτευξη ειρήνης διαρκείας μέσα από στενούς οικονομικούς δεσμούς και την υιοθέτηση αρχών και αξιών που ακόμη και σήμερα είναι οι πιο προοδευτικές της παγκόσμιας ιστορίας. Οι αξίες αυτές χωράνε σε μια φράση: Φιλελεύθερη Δημοκρατία.

Στα μεγάλα επιτεύγματα της διαρκώς επεκτεινόμενης Ενωσης συγκαταλέγονταν η οικονομική ευμάρεια, η ειρήνη και το κοινωνικό κράτος που όμοιό του δεν υπήρξε στο παρελθόν. Σε συνεχή δημοσιεύματα σοβαρών αμερικανικών εφημερίδων, αλλά και σε τηλεοπτικές εκπομπές («Η αδύναμη υπερδύναμη», France 24 TV) επισημάνθηκε η δραματική κατάσταση που επικρατεί στις ΗΠΑ με αφορμή τον κορωνοϊό.

Δύο είναι οι πυλώνες που προκαλούν ρίγη σε έναν ευρωπαίο παρατηρητή. Η νοσοκομειακή περίθαλψη και η στήριξη των ανέργων και των συνταξιούχων στις ΗΠΑ.

Το πρώτο και πιο άμεσο, το σύστημα υγείας, ακόμη και με τη μεταρρύθμιση Ομπάμα, την οποία δεν μπόρεσε να καταργήσει ο κ. Τραμπ, έχει δυο αδυναμίες σε σχέση με το ευρωπαϊκό. Δεν περιλαμβάνει όλους τους Αμερικανούς και στηρίζεται στις ιδιωτικές ασφαλίσεις. Οι ασφαλιστικές εταιρείες όμως έχουν επιβάλει όρους που αφήνουν ακάλυπτους τους περισσότερους. Ο ασφαλισμένος είναι υποχρεωμένος να καταβάλει ένα ποσό τουλάχιστον 1.000 δολαρίων πριν παρέμβει ο ασφαλιστικός φορέας. Ομως οι εκατομμύρια άνεργοι – 30 εκατομμύρια μέχρι στιγμής – δεν τολμούν να πάνε σε νοσοκομεία. Ακόμη και αν μπορούν να τα διαθέσουν, οι ασφαλιστικές εταιρείες έχουν δικλίδες σε υποσημειώσεις των συμβολαίων, ώστε να μην καλύπτουν τις νοσοκομειακές δαπάνες στο ακέραιο. Με άλλα λόγια, οι ακριβές εισφορές των ασφαλισμένων έχουν κάνει φτερά την ώρα που τις έχουν ανάγκη. Θυμάστε ίσως το φιλμ με τον Ντένζελ Ουάσιγκτον «John Q», όπου ένας πατέρας ανακαλύπτει ότι η ιδιωτική ασφάλεια δεν καλύπτει τις δαπάνες για εγχείρηση του γιου του…

Στην περίπτωση της ανεργίας, πάλι, το σύστημα μπορεί να στηρίξει τους ανέργους μέχρι τρεις μήνες. Ιδίως τους αυτοαπασχολουμένους που είναι η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων. Αν δεν έχουν αποταμιεύσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία, εγγράφονται στις ατελείωτες ουρές φιλανθρωπικών οργανώσεων που μοιράζουν ένα πιάτο φαΐ. Σε ό,τι αφορά τους συνταξιούχους, πολλά από τα ιδιωτικά ταμεία, όπως συνέβη και στην κρίση του 2008, χάνουν τα χρήματά τους που έχουν επενδύσει σε μετοχές, ακόμη και σε ομόλογα.

Αποτέλεσμα, μια απελπισμένη μεσαία τάξη απαιτεί να ανοίξει η οικονομία για να μπορέσουν να δουλέψουν τα μαγαζιά τους, ακόμη και αν αυτό σημαίνει κατάργηση της «απομόνωσης» που επιβάλλουν οι συνθήκες της πανδημίας. «Καλύτερα να πεθάνω από τον ιό, παρά από πείνα», ακούσαμε και σε φτωχές χώρες της Αφρικής, και στην υπερδύναμη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ευρωπαϊκό σύστημα φαντάζει παραδεισένιο. Παρά την προσπάθεια μείωσης αυτών των ανελαστικών δαπανών στις χώρες της ΕΕ, το σύστημα είναι ακόμη ανθρώπινο. Και καλό είναι η κυβέρνησή μας να ξανακοιτάξει την ασφαλιστική της μεταρρύθμιση. Ολα οφείλουμε να τα δούμε υπό το πρίσμα των έκτακτων καταστάσεων και τις κακές εμπειρίες από το αμερικανικό πρότυπο. Μια δύσκολη ισορροπία επιλογής μεταξύ θανάτου και ζωής, την οποία οφείλει να στηρίξει το σύνολο των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, όπως τότε, την 28η Οκτωβρίου, που ο ιός του φασισμού και του ναζισμού κυκλοφορούσε θερίζοντας ψυχές σε όλον τον κόσμο.