Τι κρύβουν οι υπερπτήσεις;

Ο Ερντογάν δεν πτοείται από την πανδημία του κορωνοϊού που δεν αντιμετώπισε με απαιτούμενη σοβαρότητα, ούτε από τη ραγδαία επιδείνωση της πτωτικής οικονομίας, ή από τη ρευστότητα του πολωμένου πολιτικού σκηνικού της χώρας του, ούτε από την αμφίβολη εξέλιξη των μετώπων σε Συρία και Λιβύη. Συνεχίζει δίνοντας πράσινο φως για παρενοχλήσεις προς την Ελλάδα προκειμένου να ισορροπήσει την ταραγμένη εσωτερική κατάσταση και τα αδιέξοδα. Παρά τη δεινή οικονομία, εγκρίνει υπέρογκες δαπάνες για υπερπτήσεις μαχητικών αεροσκαφών άνω ελληνικών νησιών. Με ανάλογο κόστος προγραμματίζει ερευνητικές και γεωτρητικές δραστηριότητες στην παράνομα οριοθετημένη τουρκολιβυκή υφαλοκρηπίδα, περιοχή που καταπατά αδιαμφισβήτητη ελληνική διεκδίκηση.

Είναι βέβαιο ότι το υπουργείο Αμυνας έχει τον πρώτο λόγο στην εξωτερική δράση της Τουρκίας. Ιδίως όσον αφορά την Ελλάδα, όπως και το Συριακό ή την Ανατολική Μεσόγειο, την κυπριακή ΑΟΖ. Δεν ήταν μόνο το θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» έμπνευσης του υπουργείου Αμυνας, που έλαβε σάρκα και οστά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης, αν και όχι σε όλη την έκταση διότι το τουρκικό ΥΠΕΞ το περιόρισε, όχι όμως στις αρχικές διεκδικήσεις που η τουρκική διπλωματία είχε επεξεργαστεί έως τον 28ο μεσημβρινό. Δυτικά του 28ου μεσημβρινού η Τουρκία δεν είχε προβάλει διεκδίκηση, και της ήταν γνωστές οι αποκλειστικές διεκδικήσεις της Ελλάδας και της Αιγύπτου στην περιοχή αυτή. Η τουρκολιβυκή οριοθέτηση είχε μοναδικό στόχο να προκαλέσει ζημία εμποδίζοντας τις ελληνικές διεκδικήσεις.

Επιβάλλοντας την οριοθέτηση, το υπουργείο Αμυνας τερμάτισε πρώτο στην κούρσα του εσωτερικού ανταγωνισμού κερδίζοντας την προεδρική εύνοια και εμπιστοσύνη.

Η τακτική της Τουρκίας εστιάζει τελευταία στις υπερπτήσεις και στην αποστρατικοποίηση. Ως προς τις υπερπτήσεις η Τουρκία ενώ μέχρι πρότινος – πριν από τα γεγονότα στον Εβρο, αλλά ιδίως απροκάλυπτα μετά ταύτα – στόχευε σε νησιά, νησίδες ή βράχους ελληνικής κυριαρχίας που αμφισβητεί, συνεχίζει τις υπερπτήσεις και στα υπόλοιπα νησιά της μεθοριακής ζώνης, παρότι δεν έχει εκδηλώσει για αυτά αμφισβήτηση. Αυτό που συνδέει τα νησιά αυτά είναι μια επανάληψη περί αποστρατικοποίησής τους με τη Συνθήκη της Λωζάννης 1923 για Λέσβο, Χίο Σάμο και Ικαρία και με τη Συνθήκη των Παρισίων 1947 για τα Δωδεκάνησα. Η Ελλάδα έχει προβάλει στέρεη επιχειρηματολογία επικεντρωμένη στο αναφαίρετο δικαίωμα νόμιμης άμυνας για να μην αφήνει τα συγκεκριμένα νησιά απροστάτευτα, υπό ένα παρωχημένο καθεστώς το οποίο ήταν εντελώς προσωρινό και στην πράξη έχει καταργηθεί. Εξάλλου έχουν μεταβληθεί οι περιστάσεις ριζικά και πλέον η αποστρατικοποίηση δεν εξυπηρετεί ούτε τον σκοπό που οδήγησε στην επιβολή περιορισμού της ανάπτυξης αμυντικών μέτρων στα νησιά.

Ενώ η Τουρκία πλέον της εικοσαετίας δεν εγείρει την αποστρατικοποίηση παρά μόνο για να μην ξεχνιέται, εν τούτοις τελευταία την επαναφέρει επισταμένως στις αιτιάσεις της. Μάλιστα υπήρχε πάντοτε από την πλευρά της η εντύπωση ότι αν λυθούν τα υπόλοιπα, ιδίως το φλέγον ζήτημα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας, η επίκληση περί αποστρατικοποίησης θα έχει χάσει το αρχικό ενδιαφέρον.

Σε τι αποσκοπεί η Τουρκία; Να αναθερμάνει τον διάλογο γύρω από ένα θέμα που από άποψη ανταλλαγής επιχειρημάτων έχει κλείσει τον κύκλο της; Ισως να επιδιώκει να το προβάλλει ως ένα είδος ανταλλάγματος με κάποιο άλλο ζήτημα; Πάντως, αν η Τουρκία επιμένει στην αποστρατικοποίηση, κατανοεί ότι, παραβιάζοντας την εδαφική κυριαρχία με συχνές υπερπτήσεις, τονώνει περισσότερο το ελληνικό επιχείρημα αντίκρουσης, δηλαδή το δικαίωμα της νόμιμης άμυνας. Η υπέρπτηση καταδεικνύει επιθετική συμπεριφορά και δεν γίνεται μόνο χάριν επίδειξης.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς