Η παγίδα του Θουκυδίδη

O Γκράχαμ Αλισον του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ έχει προειδοποιήσει πως «όταν μια αναδυόμενη δύναμη όπως η Αθήνα ή η Κίνα απειλεί να αντικαταστήσει μια ηγετική δύναμη όπως η Σπάρτη, που ήταν κυρίαρχη στην Ελλάδα για 100 χρόνια, ή οι ΗΠΑ, αρχίζουν να ηχούν οι καμπάνες». Αυτές τις ημέρες οι καμπάνες, δηλαδή οι συναγερμοί, ηχούν τόσο δυνατά που πνίγουν τις ιδέες οι οποίες θα επέτρεπαν στις ΗΠΑ και στην Κίνα να ξεφύγουν από αυτό που ο Αλισον αποκαλεί «παγίδα του Θουκυδίδη».

Υπάρχουν τρεις δρόμοι: ο ένας μπορεί να είναι αδιέξοδο, ο άλλος να οδηγήσει σε καταστροφή και ο τρίτος να φέρει την παγκόσμια ανάκαμψη. Ο πρώτος δρόμος οδηγεί σε αυτό που ο βρετανός ιστορικός Νάιαλ Φέργκιουσον χαρακτηρίζει χιμαιρικό μοντέλο: ένα «πάντρεμα» των οικονομιών της Κίνας και των ΗΠΑ. Αυτή η προοπτική αναγνωρίζει την πραγματικότητα της οικονομίας του 21ου αιώνα, που είναι βαθιά αλληλοεξαρτώμενη. Το μοντέλο αυτό δεν είναι πλέον εφικτό, λόγω των οικονομικών ανισορροπιών που δημιουργεί.

Ο δεύτερος δρόμος οδηγεί σε μια κατάσταση μεγαλύτερης αντιπαράθεσης, με την Κίνα και την Αμερική να προσπαθούν να αποδυναμώσουν η μία την άλλη. Αυτό μπορεί να συμβεί και παθητικά: μια δύναμη μπορεί να καθίσει με σταυρωμένα χέρια ενώ η άλλη αντιμετωπίζει δυσκολίες. Ή μπορεί η μία να υποδαυλίσει αναταραχή στην άλλη ή ακόμα και να προβεί σε σαμποτάζ. Δεν χρειάζεται να πούμε ότι κάτι τέτοιο είναι και ανήθικο και επικίνδυνο. Κανένας υπεύθυνος πολιτικός δεν θα το επιθυμούσε.

Ο τρίτος δρόμος οδηγεί προς την αποκατάσταση αμοιβαίας εμπιστοσύνης, με επίκεντρο τα κοινά συμφέροντα και την αντιμετώπιση κοινών εχθρών. Επιστρέφοντας στο ιστορικό παράδειγμα του Αλισον, αξίζει να θυμηθούμε ότι ενώ η Σπάρτη νίκησε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ακολούθησε η παρακμή της, ανοίγοντας τον δρόμο για την άνοδο του βασιλείου της Μακεδονίας υπό τον Φίλιππο Β’.

Σήμερα, από τη στιγμή που η Κίνα κατέληξε στο ότι o COVID-19 αποτελεί σοβαρή απειλή, έκανε μεγάλες θυσίες για να περιορίσει τον ιό, δημιουργώντας έτσι ένα παράθυρο ευκαιριών για τις ΗΠΑ και τον υπόλοιπο κόσμο ώστε να προετοιμαστούν. Εχοντας ισοπεδώσει την καμπύλη της επιδημίας στο εσωτερικό της, η Κίνα δείχνει τώρα παγκόσμια αλληλεγγύη  στέλνοντας γιατρούς και εξοπλισμό στις χώρες που το χρειάζονται.

Οι σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας όμως τον τελευταίο καιρό βρίσκονται σε μεγάλη ένταση. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι. Οι δύο χώρες, που μοιράζονται πολλές ιστορικές στιγμές, θα μπορούσαν να αρχίσουν να ξαναχτίζουν τη σχέση τους μέσω διμερών αλλά και διεθνών πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση του COVID-19 και να θέσουν την παγκόσμια οικονομία και πάλι σε μονοπάτι βιώσιμης ανάπτυξης.

Ο COVID-19 θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως κοινός εχθρός. Αλλωστε οι ιοί δεν σέβονται πολιτικά σύνορα ούτε έχουν εθνικότητα. Καμία χώρα μόνη της δεν μπορεί να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο. Προς το παρόν, το κοινό μας συμφέρον να νικήσουμε τον ιό ξεπερνά τις διαφορές μας. Απαιτώντας να ακολουθήσουν η Κίνα και οι ΗΠΑ τον τρίτο δρόμο, η κρίση του COVID-19 μάς προσφέρει μια ευκαιρία να γλιτώσουμε από την «παγίδα του Θουκυδίδη».

Ο Γου Γιονγκντίνγκ, πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Οικονομίας και Πολιτικής της κινεζικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών, διετέλεσε μέλος της Επιτροπής Νομισματικής Πολιτικής της κεντρικής τράπεζας της Κίνας από το 2004 έως το 2006. Ο Κέβιν Γκάλαγκερ είναι καθηγητής Παγκόσμιας Αναπτυξιακής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης