Επιτεύγματα {LF}και αγκυλώσεις

Η επιτυχής έως σήμερα αντιμετώπιση της πανδημικής απειλής οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αξιοποίηση του επιστημονικού δυναμικού που διαθέτει η χώρα μας, στην οργάνωση υψηλού επιπέδου ομάδων εργασίας και στην ανάθεση συντονιστικού ρόλου σε πρόσωπα που μπορούν να εμπνεύσουν δημόσια πίστη. Αυτή η παράμετρος υπήρξε από την πρώτη στιγμή καθοριστική, ακόμη και για να διασκεδαστούν εντυπώσεις ως προς τις επιπτώσεις των μέτρων στις ελευθερίες των πολιτών. Σε πείσμα όσων θεωρούν ότι τα πάντα είναι πολιτική, διεκδίκηση και αντιπαράθεση, η ώριμη συνδρομή των επιστημόνων από τον χώρο της ιατρικής και της δημόσιας υγείας, υπήρξε όχι απλώς πολύτιμη, αλλά σωτήρια.

Βεβαίως, ούτε η πολιτική ατονεί, ούτε η ανάγκη δημόσιας συζήτησης και ελέγχου των κρατικών πολιτικών εξαλείφεται. Το πιστοποιεί αυτό η ιστορία με τα προγράμματα τηλεκατάρτισης και η άδοξη κατάληξή τους. Και εδώ όμως, δεν θα πρέπει να προσεγγίσουμε το ζήτημα σε μία στενή πολιτική ή ιδεολογική βάση, αλλά αναζητώντας τις βαθύτερες αγκυλώσεις και αστοχίες που χαρακτηρίζουν τη δημόσια πολιτική μας.

Προκαταρκτικά, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η ιδέα της αξιοποίησης της τεχνολογίας κάθε άλλο παρά άστοχη είναι. Και η επιμόρφωση, όταν αυξάνει την τεχνογνωσία και την παραγωγικότητα, είναι πολύτιμη. Επίσης, είναι αλήθεια ότι σε έκτακτες συνθήκες, οι πολυτελείς και χρονοβόρες διαδικασίες συχνά σκοτώνουν την ουσία. Η ευελιξία είναι αναγκαία, δημιουργεί όμως αυξημένη υποχρέωση τεκμηρίωσης και αιτιολόγησης. Το ζήτημα περιπλέκεται όταν τα κάθε λογής προγράμματα κατάρτισης και επιμόρφωσης συχνά δεν αξιολογούνται και κυρίως δεν χρηματοδοτούνται από τον ίδιο τον χρήστη, ο οποίος είναι ο πλέον κατάλληλος να σταθμίσει την αναγκαιότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνει. Βαρύνουν τον φορολογούμενο, Ελληνα ή Ευρωπαίο δεν έχει σημασία, και αποτελούν πόρο που θα μπορούσε να διατεθεί για άλλα δημόσια αγαθά. Οποια δημόσια πολιτική δεν λαμβάνει υπόψη αυτή την παράμετρο και δεν την ενσωματώνει στη λειτουργία της, οδηγείται σε αγκυλώσεις, δημιουργεί νόθες ανάγκες και συγκαλύπτει τις πραγματικές.

Θα μας αντιταχθεί ότι τέτοια προγράμματα ενέχουν και λειτουργία κοινωνικής πρόνοιας ή οικονομικής αποκατάστασης πληττόμενων κλάδων. Αν έτσι όμως έχουν τα πράγματα, δεν υπάρχει κανένας λόγος να τα συγχέουμε. Κυρίως, δεν ωφελεί σε τίποτα να συγχέουμε ένα επίδομα που επιλέγει το κράτος να δώσει με κριτήρια κοινωνικής αλληλεγγύης ή οικονομικής επιβίωσης με την επιχορήγηση υπηρεσιών που παρέχουν τρίτοι, η χρησιμότητα και ποιότητα των οποίων υπακούει σε άλλη λογική.

Η επάνοδος στην κανονικότητα διέρχεται από τραχεία οδό. Τα κράτη αναγκαία θα κληθούν να συντονίσουν, να χρηματοδοτήσουν, να κινητοποιήσουν. Το κρίσιμο ερώτημα είναι σε ποια κανονικότητα θα επανέλθουμε. Σε αυτήν που φέρνει απτά και αξιολογήσιμα αποτελέσματα ή σε εκείνη που αναπαράγει την κρατική πατρωνία.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ νομικών επιστημών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, είναι επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ