Θερμό επεισόδιο;

Μόνιμη πηγή ανησυχίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι το ενδεχόμενο ενός θερμού (δηλαδή ενός πολεμικού) επεισοδίου μεταξύ των δύο χωρών. Παλαιότερα θεωρούσαμε  ότι ένα θερμό επεισόδιο μπορούσε να προκληθεί είτε με αποβίβαση σε νησί «γκρίζας κυριαρχίας» κατά την Τουρκία, είτε με παρενόχληση-κατάρριψη αεροσκάφους στον εναέριο χώρο Ελλάδος – Κύπρου, είτε με συγκρούσεις αλιευτικών – λιμενικών πλοίων, είτε με ανταλλαγή πυροβολισμών με περιπόλους στον Εβρο κ.λπ. Σήμερα έχει προστεθεί ένα νέο πεδίο: η Ανατολική Μεσόγειος.

Το λανθασμένο ερώτημα που συνήθως τίθεται είναι εάν θα έχουμε θερμό επεισόδιο. Η απάντηση είναι ότι δεν θα έχουμε θερμό επεισόδιο, εάν εμείς δεν αντιδράσουμε στη στρατιωτική πίεση που ασκεί η Τουρκία και υποχωρήσουμε αποδεχόμενοι τις τουρκικές ενέργειες. Το βέβαιον όμως είναι ότι η Τουρκία θα ασκήσει στρατιωτική πίεση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: γιατί η Τουρκία επιδιώκει να πιέζει την Ελλάδα μέσω της στρατιωτικής της μηχανής; Στο παρελθόν θεωρούσε ότι «γκριζάρει» το νομικό καθεστώς του Αιγαίου. Αμφισβητούσε ζώνες κυριαρχίας. Δήλωνε το «παρών» στην περιοχή. Παράλληλα αποσπούσε κέρδη από την ψυχολογική εξουθένωση της ελληνικής πλευράς. Τώρα έχει περάσει σε μία άλλη φάση. Αισθάνεται ότι είναι η μεγάλη χώρα της περιοχής που λόγω ισχύος έχει περισσότερα δικαιώματα. Ασκεί, λοιπόν, στρατιωτικές πιέσεις για να εμπεδώσει τη θέση της ως επικυρίαρχης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό απαντά και στο επόμενο ερώτημα: σε ποια περιοχή θα έχουμε στρατιωτική πίεση; Επ’ αυτού δεν πρέπει να έχουμε αμφιβολίες. Θα είναι σε εκείνο το σημείο της Ανατολικής Μεσογείου που οι Τούρκοι πιστεύουν ότι είμαστε πιο αδύναμοι. Από τις κατά καιρούς δηλώσεις τούρκων αξιωματούχων φαίνεται ότι αυτό το σημείο είναι μάλλον η περιοχή που η ελληνική υφαλοκρηπίδα συναντιέται με την κυπριακή ΑΟΖ νοτίως του Καστελλόριζου. Το τουρκικό επιχείρημα είναι ότι το μικρό νησιωτικό σύμπλεγμα της Μεγίστης με λίγο πληθυσμό αποκόπτει την κατά πολύ μεγαλύτερη τουρκική ακτογραμμή. Οι Τούρκοι θεωρούν ότι αυτό προσφέρει επαρκή νομιμοποίηση για να προβούν σε έμπρακτες αμφισβητήσεις.

Πώς θα ασκηθεί πίεση; Οι Τούρκοι έχουν κάνει μία τεράστια επένδυση σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων προκειμένου να αποκτήσουν έναν στόλο σεισμογραφικών και γεωτρητικών πλοίων. Δεν έκαναν αυτή την επένδυση για να αφήσουν τα πλοία στα λιμάνια. Αυτή θα είναι η αιχμή του δόρατος της τακτικής τους. Επομένως, το πλέον πιθανόν είναι να αποστείλουν ένα σεισμογραφικό σκάφος για έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο, μάλλον στο σημείο που προαναφέρθηκε.

Ενα άλλο ερώτημα είναι πώς οφείλει να αντιδράσει η Ελλάδα στη στρατιωτική πίεση της Τουρκίας. Μία αντίληψη – κυρίαρχη εδώ και αρκετές δεκαετίες – υποδεικνύει ότι δεν χρειάζεται να αντιδράσουμε έντονα. Τονίζουν ότι κατά βάσιν η Τουρκία θέλει να φανεί ότι η Ελλάδα στρατιωτικοποιεί την αποστολή των ερευνητικών πλοίων! Δηλαδή ένας τακτικισμός επικοινωνιακού χαρακτήρα – ποιος, δήθεν θα εμφανισθεί ότι, ήρξατο χειρών αδίκων – έρχεται να κουκουλώσει την παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας που κατ’ ουσίαν θίγει τον πυρήνα της κρατικής υποστάσεως. Η εμπειρία δεκαετιών έχει αποδείξει το αδιέξοδο τέτοιων απόψεων. Αντί να ηρεμούν, αφηνιάζουν την άλλη πλευρά.

Στην πραγματικότητα, το κρίσιμο ερώτημα για ένα σοβαρό κράτος είναι με ποιον τρόπο μπορεί να αποτρέψει την άσκηση στρατιωτικής πιέσεως από την Τουρκία. Σε αυτό πρέπει να επικεντρωθούμε.

ΥΓ. Επειδή τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά στα ελληνοτουρκικά, πρέπει να ξεπεράσουμε την κλασική αντίληψη ότι η τουρκική πίεση θα προέλθει μόνον μέσα από τη χρήση στρατιωτικών μέσων. Το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας ξεπεράσαμε το επίπεδο ενός θερμού επεισοδίου. Αποκρούσαμε απόπειρα εισβολής άλλου τύπου από την ένοπλη, αλλά εισβολής που θα αποσταθεροποιούσε τη χώρα.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής και βουλευτής της ΝΔ στην Α’ Αθηνών