Γεωπολιτικά διδάγματα

Η υφήλιος ολόκληρη περνάει σήμερα μια μεγάλη περιπέτεια με αβέβαιο μέλλον. Η πανδημία του κορωνοϊού έχει πλήξει τις περισσότερες χώρες του πλανήτη μας, αλλού περισσότερο κι αλλού λιγότερο. Ο πλανήτης μας ζει κάτω από τον αστερισμό της πρωτοφανούς πανδημίας, που έχει άρδην μεταβάλει την καθημερινότητά μας. Και παρά το γεγονός ότι τέτοιες συνθήκες δεν επιτρέπουν πολιτικοποίηση, είναι φυσικό να γίνονται θεμελιακές μεταβολές στη γεωπολιτική σφαίρα.

Πρώτα από όλα είναι η περίπτωση της Κίνας. Η χώρα που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η βασική υπεύθυνη για τη διασπορά αυτής της πανδημίας, αφού για αρκετό διάστημα την απέκρυψε και δεν έλαβε τα κατάλληλα μέτρα για να την αποτρέψει, εκθέτοντας τον πληθυσμό της αλλά και τον παγκόσμιο πληθυσμό (σε μια περίοδο παγκοσμιοποίησης) στους κινδύνους γενίκευσης, είναι η χώρα που βγαίνει κερδισμένη από αυτή την τραγική ιστορία. Εκτός από το γεγονός ότι μπόρεσε να τιθασεύσει την πανδημία, με ελάχιστες εξαιρέσεις, σε μικρό χρονικό διάστημα, έχει επιδοθεί και σε μια διεθνή δραστηριότητα αρωγής των δεινοπαθούντων που αναμφίβολα ενισχύει την εικόνα της παγκοσμίως και της δίνει τα πρωτεία διεθνούς αλληλεγγύης. Το πώς θα εξαργυρώσει την προσφορά της αυτή θα το δούμε μετά το πέρας της περιόδου της πανδημίας.

Αντίθετα, στον αντίποδα της Κίνας, βρίσκονται οι ΗΠΑ. Η προεδρία Τράμπ αποδείχθηκε καταστροφική τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Στο εσωτερικό, λόγω της καθυστέρησης λήψης μέτρων, καθώς στα αρχικά στάδια της πανδημίας ο πρόεδρος διαβεβαίωνε τον αμερικανικό λαό ότι το φαινόμενο θα έχει ξεπεραστεί έως το Πάσχα (13 Απριλίου), ενώ στην ημερομηνία αυτή δεν είχε φτάσει ούτε στον κολοφώνα του. Το αποτέλεσμα είναι να έχουν οι ΗΠΑ έναν από τους μεγαλύτερους αριθμούς κρουσμάτων και θανάτων παγκοσμίως, καθώς το υγειονομικό σύστημα των ΗΠΑ αδυνατεί να αντεπεξέλθει στα συνεχώς αυξανόμενα περιστατικά που απαιτούν ειδική μεταχείριση.

Αλλά και στο εξωτερικό τα πράγματα είναι δυσμενή για την εικόνα του κράτους ως της πρώτης παγκόσμιας δύναμης. Ο πρόεδρος Τράμπ, ακολουθώντας πιστά την πολιτική του απομονωτισμού που έχει υιοθετήσει από την εποχή της αναρρίχησής του στην εξουσία, όχι μόνο δεν επεδίωξε να παίξει έναν θετικό ρόλο, βοηθώντας τις δεινοπαθούσες χώρες, αλλά αντιθέτως, σε ένα κρεσέντο εγωπάθειας, ματαίωσε ευρωπαϊκές παραγγελίες ιατροφαρμακευτικού υλικού προς όφελος της πατρίδας του και διέκοψε την παροχή της συμβολής προς τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ύψους 400.000.000 δολαρίων, με το πρόσχημα ότι ο Οργανισμός δεν στάθηκε στο ύψος του, και δεν ενημέρωσε εγκαίρως τα κράτη για τον κίνδυνο που προκαλούσε ο ιός. Ολα αυτά επιβεβαιώνουν την απομάκρυνση των ΗΠΑ από τον ρόλο που είχε παραδοσιακά παίξει σε μεταπολεμικές περιόδους, της πρώτης παγκόσμιας δύναμης και του πρωτεργάτη της Δύσης. Κι αν ο πρόεδρος Τράμπ επανεκλεγεί, πράγμα που απεύχομαι, θα δούμε κι άλλες εκφάνσεις του απομονωτισμού του στο προσεχές μέλλον.

Η Ευρώπη, ή καλύτερα η Ευρωπαϊκή Ενωση, για μια ακόμα φορά τα τελευταία χρόνια, μετά τη διεύρυνση, έδειξε ότι δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις απαιτήσεις των καιρών. Η μίζερη αντιμετώπιση των αιτημάτων των εννέα νότιων κρατών για την έκδοση ευρωομόλογου και η απόσυρση των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών στα εθνικά τους σύνορα δείχνουν, αν μη τι άλλο, μια δυσπιστία των κρατών-μελών προς την Ενωση και μια επαναφορά σε λογικές εθνικισμού και αυτοεγκλεισμού. Ομως η ΕΕ παίρνει αργές και καθυστερημένες αποφάσεις και δεν έχουμε δει ακόμα το τέλος αυτής της διαδικασίας. Κι είναι, σε κάθε περίπτωση, το μόνο θεσμικό εργαλείο που έχουμε απέναντι στην παγκοσμιοποίηση, που, όσο κι αν μεταλλαχθεί λόγω της πανδημίας, είναι ένα γεγονός που θα μας συντροφεύει τα χρόνια που έρχονται. Το έθνος-κράτος δεν είναι πια απάντηση σε ένα τέτοιο φαινόμενο, ιδιαίτερα τα μικρά και αδύναμα εθνικά κράτη, τα οποία συνιστούν, σε πλειοψηφία, τη σημερινή Ευρώπη.

Τέλος, δυο λόγια για την Ελλάδα: η έγκαιρη και αποτελεσματική λήψη κατάλληλων, έστω κι επώδυνων, μέτρων από την κυβέρνηση, με τις συμβουλές του ιατρικού κόσμου, είχε ως αποτέλεσμα να μην επιτραπεί στον φονικό ιό να ξαπλωθεί μαζικά στη χώρα μας. Αυτή η εξέλιξη, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία (και όχι μόνο), απέκλεισε τα χειρότερα: την αθρόα απώλεια ανθρώπινων ζωών, που είναι το πολυτιμότερο αγαθό μιας κοινωνίας.

Εν κατακλείδι: ο κόσμος μας δεν θα είναι ακριβώς ο ίδιος όταν περάσει η πανδημία. Αυτός ο ιός κλόνισε σοβαρά τα θεμέλια της ανθρωπότητας, που είδε πως χρόνιες βεβαιότητες υποχωρούν μπροστά στο απρόβλεπτο και ότι κραταιές αυτοκρατορίες εξαφανίζονται μπροστά στις νέες πραγματικότητες.

Ο Χρήστος Ροζάκης είναι πανεπιστημιακός και πρώην υφυπουργός Eξωτερικών