Οι δύο πανδημίες

Αισθανόμαστε τις επιπτώσεις ανησυχίας όχι μιας πανδημίας, αλλά δύο. Πρώτον, υπάρχει η πανδημία του COVID-19, που μας κάνει να αγωνιούμε γιατί εμείς και οι άνθρωποι που αγαπάμε θα μπορούσαμε σύντομα να αρρωστήσουμε σοβαρά ή ακόμα και να πεθάνουμε. Και, δεύτερον, υπάρχει μια πανδημία ανησυχίας σχετικά με τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας.

Αυτές οι δύο πανδημίες είναι αλληλένδετες, αλλά δεν είναι το ίδιο φαινόμενο. Στη δεύτερη πανδημία, ο φόβος είναι τόσο έντονος που μας απασχολεί συνεχώς. Η χρηματιστηριακή αγορά σημειώνει κάθετη πτώση, προφανώς λόγω φόβων ότι ο COVID-19 καταστρέφει τη ζωή μας, εκτός και αν αναλάβουμε κάποια δράση. Αλλά, σε αντίθεση με τον ίδιο τον COVID-19, η πηγή του άγχους μας είναι ότι δεν είμαστε σίγουροι για το τι πρέπει να κάνουμε. Δεν είναι καλά νέα όταν δύο τέτοιες πανδημίες λειτουργούν ταυτόχρονα.

Ισως ο πιο σημαντικός λόγος για τον οποίο οι οικονομικές επιπτώσεις ήταν λιγότερες κατά τη διάρκεια της επιδημίας γρίπης του 1918 είναι ότι πολύ λιγότεροι άνθρωποι είχαν μετοχές πριν από έναν αιώνα και η εξοικονόμηση πόρων για συνταξιοδότηση δεν απασχολούσε τόσο όσο σήμερα, εν μέρει επειδή οι άνθρωποι δεν ζούσαν τόσο μεγάλο διάστημα και εάν το έκαναν εξαρτιόνταν περισσότερο από την οικογένεια.

Αυτή τη φορά, φυσικά, είναι διαφορετικά. Βλέπουμε πανικό σε τοπικά καταστήματα παντοπωλείων, σε αντίθεση με το 1918, όταν οι ελλείψεις ήταν τακτικές και λόγω πολέμων. Με τη μεγάλη ύφεση πίσω μας, φυσικά γνωρίζουμε καλά την πιθανότητα για σημαντικές μειώσεις στις τιμές των μετοχών και άλλων περιουσιακών στοιχείων.

Αντί για έναν παγκόσμιο πόλεμο, αυτή τη φορά οι ΗΠΑ ασχολούνται με τη δική τους πολιτική πόλωση και υπάρχουν πολλές αντιδράσεις από όσους κάνουν λόγο για κακή διαχείριση της κρίσης από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Οι προβλέψεις για την πορεία της χρηματιστηριακής αγοράς σε μια εποχή όπως αυτή είναι δύσκολες. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να προβλέψουμε τις άμεσες επιπτώσεις από την πανδημία του COVID-19 στην οικονομία, καθώς και όλες τις πραγματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις της πανδημίας στην οικονομική αβεβαιότητα. Οι δύο αυτές επιπτώσεις είναι διαφορετικές, αλλά αδιαχώριστες.

Ο Ρόμπερτ Σίλερ είναι νομπελίστας Οικονομικών για το 2013, καθηγητής Οικονομικών στο Yale University, συνδημιουργός του δείκτη Case-Shiller Index για τις τιμές κατοικιών στις ΗΠΑ