Η ζωή μετά τον ιό

Ενας από τους αστικούς μύθους του Ψυχρού Πολέμου έλεγε ότι όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον ρώτησε τον κινέζο πρωθυπουργό Τσου Εν Λάι το 1972 ποια πιστεύει ότι είναι η ιστορική σημασία της Γαλλικής Επανάστασης, εκείνος του απάντησε: «Είναι ακόμα πολύ νωρίς». Αληθινή ή όχι, αυτή η ιστορία είναι διδακτική σε μια εποχή που, μόλις τρεις μήνες μετά το ξέσπασμα της πανδημίας του κορωνοϊού, πολλοί ήδη κάνουν μεγαλόστομες προβλέψεις για τις επιπτώσεις της στη διεθνή πολιτική. Αυτό που μπορούμε σοβαρά να επιχειρήσουμε σήμερα με βάση τις αλλαγές που η πανδημία έχει ήδη επιφέρει είναι μια πρώτη ανίχνευση κάποιων από τα ερωτήματα που θα αναζητήσουν απαντήσεις τα επόμενα χρόνια.

Πρώτον, ο ιός επιταχύνει διαδικασίες πολιτικοποίησης του ζητήματος της Κίνας στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών. Ηδη η εμμονή του Ντόναλντ Τραμπ να αποκαλεί τον κορωνοϊό «κινέζικο ιό» είναι μια ένδειξη της ψυχροπολεμικής αντίληψης που κυριαρχεί πια στην αμερικανική Δεξιά, η οποία πριν από λίγα μόλις χρόνια έβλεπε την Κίνα κυρίως ως επιχειρηματική ευκαιρία παρά ως στρατηγική απειλή. Η αποστολή ιατρικής βοήθειας από την Κίνα στην Ιταλία από την άλλη δείχνει πως η Κίνα μπορεί να γίνει στο μέλλον η κύρια πηγή διαφωνιών στο εσωτερικό της ΕΕ, μια εξέλιξη που θα δημιουργήσει δύσκολα ερωτήματα για χώρες όπως η Ελλάδα.

Δεύτερον, η διεθνής κινητοποίηση για την πανδημία δημιουργεί «παράθυρο ευκαιρίας» για να συζητηθούν άλλα θέματα πλανητικού ενδιαφέροντος όπως αυτό της κλιματικής αλλαγής. Η κατάσταση ημι-επιστράτευσης στην οποία εισέρχονται όλα τα κράτη δείχνει πως μεγάλης κλίμακας αλλαγές στη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας είναι δυνατές αν υπάρχει πολιτική βούληση. Το αν η εμπειρία του κορωνοϊού όμως θα διευκολύνει ή θα δυσχεράνει την αποδοχή περιορισμών στην οικονομική δραστηριότητα και την καθημερινότητα των πολιτών στο όνομα της προστασίας του περιβάλλοντος μένει να φανεί. Ο σχετικός διάλογος οπωσδήποτε έχει την προοπτική να δημιουργήσει μια νέα διαιρετική τομή στις δυτικές δημοκρατίες.

Τρίτον, δημιουργούνται νέα δεδομένα στην άσκηση μακροοικονομικής πολιτικής που μέχρι πριν από λίγους μήνες θα ακούγονταν σαν σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Οταν η παγκόσμια οικονομία όμως αντιμετωπίζει το φάσμα μιας ύφεσης έως και 30%, ακόμα και φιλελεύθερες κυβερνήσεις αναγκάζονται να συζητούν σοβαρά μέτρα όπως κρατικοποιήσεις και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Το δυτικό κράτος πρόνοιας, που μέχρι χθες θεωρείτο «μη βιώσιμο», αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα όχι απλά κοινωνικής ευημερίας αλλά εθνικής ασφάλειας, ενώ στην Ευρώπη η ΕΕ χαλαρώνει επιτέλους τους κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η πανδημία δημιουργεί την προοπτική ενός νέου κύκλου αμφισβήτησης του οικονομικού μοντέλου της παγκοσμιοποίησης, χωρίς όμως η έκβαση να είναι προδιαγεγραμμένη.

Σίγουρα και άλλα ζητήματα θα ανοίξουν με αφορμή την πανδημία. Ομως η κρίση δεν προδικάζει σε καμία περίπτωση την κατεύθυνση των αλλαγών, όσο και αν αναδεικνύει την ανάγκη πολλών εξ αυτών. Η ζωή μετά τον ιό μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από ό,τι σήμερα, αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν θα εξακολουθήσει να είναι γεμάτη από αβεβαιότητες και ανασφάλεια.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University