Τέσσερα διδάγματα

Ενα είναι βέβαιο: όταν θα έχει περάσει το «κακό», τα πράγματα δεν θα είναι τα ίδια. Η επόμενη μέρα της πανδημίας του κορωνοϊού θα μας βρει μπροστά σε νέα δεδομένα. Πολλές από τις σημερινές βεβαιότητες θα έχουν ανατραπεί ή διαψευστεί. Η σημερινή κρίση, ωστόσο, επιβεβαιώνει κάποια διδάγματα τα οποία, μολονότι αυτονόητα για κάποιους και για άλλους όχι, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.

1Η κρίση επιβεβαιώνει ότι η παραδοσιακή προσέγγιση που θέλει το «έθνος-κράτος» να είναι απροσπέλαστο φρούριο και να έχει τον απόλυτο έλεγχο είναι ξεπερασμένη. Καταδεικνύεται, με τον πιο σκληρό τρόπο, ότι κανένα κράτος δεν είναι απρόσβλητο, ούτε μπορεί να γίνει, όσα «τείχη» και να υψώσει. Η ρητορική των λαϊκιστών και αρνητών της ευρωπαϊκής ιδέας καταρρέει. Αποδεικνύεται ξανά πόσο αναγκαία και χρήσιμη είναι η ΕΕ, ανεξάρτητα από την όποια κριτική.

2Η μονομερής αντιμετώπιση παγκόσμιων κρίσεων είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Η στάση των Τραμπ και Τζόνσον είναι διδακτική. Η υποτίμηση του κινδύνου, οι μονομερείς ενέργειες και η άρνηση πολυμερούς συνεργασίας μειώνουν τις δυνατότητες αποτελεσματικής αντιμετώπισης της πανδημίας και αποτελούν απειλή σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Αντίθετα, η πολυμερής συνεργασία, μέσα και από διεθνείς θεσμούς όπως ο ΠΟΥ, είναι αναγκαία συνθήκη για να ελεγχθεί η κατάσταση.

3Κανένα κράτος δεν μπορεί από μόνο του να αντιμετωπίσει μια τέτοιας έκτασης κρίση. Οπως οι φυσικές καταστροφές, έτσι και οι πανδημίες δεν έχουν σύνορα. Χρειάζεται συλλογική απάντηση, συντονισμός, αλληλεγγύη. Αρχές πάνω στις οποίες χτίστηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Οσες φορές η Ευρώπη λειτούργησε συλλογικά, συντονισμένα και με αλληλεγγύη κατάφερε να ξεπεράσει κρίσεις. Οσες φορές απέτυχε να το κάνει πλήρωσε βαρύ τίμημα. Ετσι και τώρα, ο ευρωπαϊκός συντονισμός και συνεργασία είναι προϋποθέσεις για να κερδηθεί ο «πόλεμος» εναντίον του κορωνοϊού. Το επιτυχημένο προηγούμενο του ευρωπαϊκού συντονισμού για να αντιμετωπιστεί η επιδημία του Εμπολα το 2014 βοηθά. Τότε, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διόρισε ως ευρωπαίο συντονιστή για τον Εμπολα τον τέως επίτροπο Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Διαχείρισης Κρίσεων Χρήστο Στυλιανίδη, με σαφή εντολή να βρεθεί στην πρώτη γραμμή και να συντονίσει τις υπηρεσίες της ΕΕ και των κρατών-μελών. Αντλώντας διδάγματα από εκείνη την εμπειρία, η ΕΕ ενίσχυσε τους μηχανισμούς αντιμετώπισης κρίσεων. Αναβάθμισε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας μέσα από το rescEU και δημιούργησε το Ευρωπαϊκό Ιατρικό Σώμα για να μπορεί να αντιδρά ταχύτερα και αποτελεσματικότερα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ως αποτέλεσμα, η Ενωση διαθέτει σήμερα περισσότερα εργαλεία αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων.

4Η συνεχιζόμενη κρίση καταδεικνύει πόσο σημαντικό είναι να έχεις στο πηδάλιο ηγέτες με γρήγορα ανακλαστικά που τολμούν να πάρουν δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις. Αποφάσεις που ενδεχομένως να είναι αντίθετες με το κοινό αίσθημα και να ανατρέπουν ριζικά την καθημερινότητα του πολίτη, αλλά που χωρίς αυτές η καταστροφή θα ήταν ανυπολόγιστη. Μια στιβαρή ηγεσία και ένας πολιτικός κόσμος που ενεργεί με υπευθυνότητα δημιουργεί στους πολίτες την εμπιστοσύνη που χρειάζεται για να εφαρμοστούν οι οδηγίες και να αποφευχθούν τα χειρότερα. Στην Ελλάδα σε μεγάλο βαθμό το πετύχαμε. Αυτό πιστώνεται πρώτα και κύρια στον Πρωθυπουργό, ο οποίος είχε τα ανακλαστικά, έλαβε τολμηρές αποφάσεις και μίλησε στους πολίτες, χωρίς περιστροφές, για την κρισιμότητα της κατάστασης.

Προς το παρόν, παραμένουμε όλοι προσηλωμένοι στον βραχυπρόθεσμο στόχο να νικηθεί η πανδημία. Η παρούσα κρίση, όπως και κάθε κρίση, δημιουργεί και μια ευκαιρία:  να αλλάξουμε και να διορθώσουμε πράγματα και συνήθειες. Για να είμαστε ακόμα πιο έτοιμοι για την επόμενη κρίση.

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός επιστήμονας / διεθνολόγος