Ευρωπαϊκή Ημέρα Μνήμης

Η τελευταία στροφή του 20^ου αιώνα, η οποία σημαδεύτηκε από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, προσεγγίστηκε από πολλούς επιστήμονες και πολιτικούς ως η φάση της περιόδου της ασφάλειας, της οικονομικής και τεχνολογικής ανάπτυξης και τέλος της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η χαρακτηριστικότερη στιγμή αυτής της χρονικής περιόδου είναι πιθανότατα η πτώση του τείχους του Βερολίνου. Σε δέκα όμως χρόνια, στην αυγή δηλαδή του 21^ου αιώνα, η πρόσληψη για την ασφάλεια και τη σταθερότητα άλλαξε ριζικά. Η επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, σφράγισε τη νέα περίοδο ανασφάλειας και είχε την ίδια συμβολική και πολιτική σημασία με το τείχος του Βερολίνου. Αξίζει να σημειωθεί πως στην Ελλάδα βιώναμε τις τελευταίες στιγμές της πολιτικής τρομοκρατίας πρώτης γενιάς (που στιγμάτισε την Ευρώπη τις δεκαετίες του ’70 και του ’80), με χαρακτηριστικότερη στιγμή τη δολοφονία Σόντερς από τη 17 Νοέμβρη το 2000.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε πως οι δύο πρώτες δεκαετίες του 21^ου αιώνα είναι οι δεκαετίες της τρομοκρατίας. Δεν είναι μόνο οι επιθέσεις αυτές καθ’ αυτές, αλλά και μία σειρά αποφάσεων της παγκόσμιας διακυβέρνησης (όπως οι στρατιωτικές επεμβάσεις σε Αφγανιστάν και Ιράκ) που καθορίστηκαν από την απειλή της τρομοκρατίας. Αλλωστε, όλες οι στρατηγικές ασφάλειας των διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, αλλά και των κρατών ανέδειξαν την τρομοκρατία ως τη σημαντικότερη απειλή ασφάλειας.

Η Ευρώπη, αυτά τα είκοσι χρόνια, πλήρωσε βαρύ το τίμημα της τρομοκρατίας όλων των μορφών (ισλαμιστική, ακροδεξιά, αναρχική – ακροαριστερή, αποσχιστική). 847 νεκροί και 5.770 τραυματίες, οι αριθμοί αναδεικνύουν από μόνοι τους το μέγεθος της απειλής.

Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι πως σε αντίθεση με την περίοδο της παραδοσιακής πολιτικής τρομοκρατίας, η απειλή σήμερα αγγίζει το σύνολο των πολιτών και την καθημερινότητά τους. Τα χιλιάδες θύματα στις ευρωπαϊκές πόλεις σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν ενώ δούλευαν, διασκέδαζαν, έκαναν διακοπές, ψώνιζαν ή απλώς περπατούσαν. Ο στόχος, ιδιαίτερα της ισλαμιστικής τρομοκρατίας, η οποία εξακολουθεί να είναι η σημαντικότερη απειλή, είναι το ευρωπαϊκό πρότυπο ζωής, η καθημερινότητα των ανθρώπων, ώστε να διαχυθεί ο τρόμος και ο φόβος.

Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες όμως άντεξαν. Σηκώθηκαν, μάζεψαν τους νεκρούς τους και περιέθαλψαν τους τραυματίες τους. Αυτός είναι ο ορισμός της ανθεκτικότητας μίας κοινωνίας έναντι μίας κρίσης, μίας επίθεσης στη συγκεκριμένη περίπτωση. Αυτό που αναδείχτηκε έντονα από τις επιθέσεις των τελευταίων χρόνων είναι η υποστήριξη και η τιμή της μνήμης των θυμάτων της τρομοκρατίας. Σε αυτή την κατεύθυνση η ΕΕ έκανε σημαντικά βήματα. Καθιέρωσε την Ευρωπαϊκή Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα της Τρομοκρατίας (σήμερα είναι ο 16^ος εορτασμός της), ως φόρο τιμής στις πολύνεκρες επιθέσεις στη Μαδρίτη το 2004. Προετοίμασε ένα ενισχυμένο πλαίσιο υποστήριξης των θυμάτων, συστατικό μέρος της Οδηγίας  541/2017, την οποία τα κράτη – μέλη ενσωματώνουν στο εθνικό τους δίκαιο. Τέλος, δίνει έμφαση στη δικτύωση των οργανώσεων θυμάτων, αλλά και των επαγγελματιών που υποστηρίζουν τα θύματα, αλλά και στην έρευνα γύρω από το θέμα.

Οι πρωτοβουλίες και η λήψη μέτρων είναι εξαιρετικά σημαντική. Ομως το σημαντικότερο είναι η συγκολλητική δύναμη των θυμάτων για τη συνοχή των κοινωνιών και την ενδυνάμωση της ανθεκτικότητάς τους. Σαν Ευρώπη μετράμε τις πληγές μας, αλλά η κουλτούρα και η δημοκρατία μας θα επικρατήσουν του φανατισμού, της βίας και του σκοταδισμού.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, Δρ. Ευρωπαϊκής ασφάλειας και νέων απειλών.