Ενα Πάσχα στη Συρία

Εχω καρφιτσώσει σ’ έναν τοίχο του σπιτιού μου μια θαμπή φωτογραφία με τον σύντροφό μου τον Κυριάκο να ποζάρει μπροστά στο επιβλητικό τείχος της αρχαίας πόλης της Παλμύρας στη Συρία Πάσχα του ’88. Από τότε περνάω κάθε μέρα από μπροστά της, αναγκαστικά τη βλέπω, συνήθως αφηρημένα, καμιά φορά τα τελευταία χρόνια στέκομαι για λίγο. Κι ανοίγει μια χαραμάδα στη μνήμη μου και πλημμυρίζω ξανά μ’ εκείνο το ευφρόσυνο αίσθημα που μου είχε προκαλέσει το ταξίδι μας σ’ αυτή τη χώρα.

Κατά καιρούς ο Κυριάκος λέει «ευτυχώς που επέμεινες και πήγαμε», γιατί στην αρχή καθόλου δεν ήθελε, έλεγε ότι πρέπει να ‘ναι κανείς τρελός για να φεύγει το Πάσχα απ’ την Ελλάδα.

Και θυμάμαι το Χαλέπι με το θρυλικό παζάρι του – είναι τόσο φυσική η έλξη που ασκούν στους ταξιδιώτες που έρχονται από τη Δύση τα παζάρια της Ανατολής -, αυτό το ανθρώπινο ποτάμι που πάει και έρχεται στα τοσοδούλικα δρομάκια με τα τοσοδούλικα μαγαζάκια και ανταλλάσσουν λεφτά και εμπορεύματα, από μετάξια και κοσμήματα μέχρι ένα κουπάκι ζεστό τσάι. Οι μυρωδιές, οι ήχοι της μουσικής, το τρελό πηγαινέλα, τα σοβαρά πρόσωπα την ώρα της ανταλλαγής, για πρώτη φορά καταλάβα τη σοβαρότητα αυτού που λέμε «εμπόριο», δεν είναι μόνο πρακτική η έννοιά του, δηλαδή βρίσκω αυτό που χρειάζομαι, είναι σχεδόν ποίηση! Δηλαδή ψάχνω την ομορφιά, τη βρίσκω και είναι και φτηνή! Ετσι το σκέφτομαι τώρα.

Και θυμάμαι το θρυλικό, ξεπεσμένο ξενοδοχείο Baron στο μαγικό Χαλέπι, με τους παμπάλαιους δερμάτινους καναπέδες του και το βιβλίο των επισκεπτών όπου υπήρχαν οι υπογραφές της Αγκαθα Κρίστι και του Λόρενς της Αραβίας – βάλαμε και εμείς το όνομά μας και νιώσαμε ότι ανεβήκαμε σε άλλο επίπεδο!

Και θυμάμαι τον παπα-Γιάννη, έναν σύρο ιερέα που μιλούσε άπταιστα ελληνικά – είχε σπουδάσει στη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης -, όταν πήγαμε τη Μεγάλη Παρασκευή στην ορθόδοξη εκκλησία και του δώσαμε γνωριμία και του είπαμε ότι είμαστε Ελληνες, δεν μας άφησε τις λίγες επόμενες μέρες σε χλωρό κλαρί!

«Πρέπει να ‘σαι παρών». Μεταξύ της πρωινής και της βραδινής λειτουργίας – δούλευε φουλ δηλαδή – ερχόταν με το αμάξι του, μας ξεναγούσε, μας πηγαινοέφερνε σε σπίτια και μας έβαζε να φάμε βουνά από θεσπέσια φαγητά, αρνάκι γεμιστό με ρύζι, χούμους, σαλάτα ταμπουλέ, μόνο και μόνο επειδή ήμασταν Ελληνες και την Ελλάδα τη λάτρευε. Θυμάμαι το βράδυ που μας ξεναγούσε στην πόλη του και ρώτησε τον Κυριάκο: Πού ταξιδεύει το μυαλό σου; Κι ο Κυριάκος απάντησε πως είναι ζαλισμένος και μαγεμένος απ’ όλα αυτά που βλέπει. Ο παπα-Γιάννης τού είπε: Ναι, αλλά πρέπει να ‘σαι παρών! Τον ρώτησα πώς αυτός μέσα στα τρεχάματά του μπορούσε να είναι τόσο παρών για δύο άγνωστα, ξέμπαρκα ελληνάκια που για πρώτη φορά συνάντησε. Και απάντησε: Είχα καλούς δασκάλους, αυτοί μού το μάθανε. Δεν ξέρω αν ζει πια, αυτός και η οικογένειά του.

Και θυμάμαι μια απίστευτη στιγμή που ήμασταν τυχεροί που την είδαμε: τους εκπροσώπους άλλων θρησκειών από τη γειτονιά δίπλα στην ορθόδοξη εκκλησία – μουσουλμάνους, καθολικούς, προτεστάντες, κόπτες, και πολλές ακόμα που πρώτη φορά ακούγαμε – να παρελαύνουν για να ευχηθούν στους ορθοδόοξους τα χρόνια πολλά. Ποιος «θρησκευτικός πόλεμος» και ποιος φανατισμός. Τίποτα απ’ αυτά. Μόνο αρμονική συνύπαρξη. Οι άνθρωποι δεν γεννιούνται τρελοί τρελαίνονται μόνο από την ακραία φτώχεια και την ακραία βουλιμία των ανεξέλεγκτων, αγράμματων νταήδων αυτού του κόσμου.

Και για να ξαναγυρίσω στην Παλμύρα, θυμάμαι τη μέρα που πήγαμε να δούμε αυτόν τον θρυλικό αρχαιολογικό χώρο – ήμασταν εμείς οι δύο και άλλοι δυο-τρεις τουρίστες – είδαμε από μακριά έναν μαύρο στρόβιλο, τον χαζεύαμε, δεν καταλάβαμε τι είναι, ώσπου κάποιοι αρχαιολόγοι που δούλευαν στον χώρο άρχισαν να ουρλιάζουν «αμμοθύελλα», μας έσπρωξαν μέσα σ’ ένα μικρό δωμάτιο, αμπαρωθήκαμε όλοι μαζί μέχρι να περάσει.

Ισως ανάμεσα στους αρχαιολόγους να ήταν και ο επικεφαλής των ανασκαφών που πριν από λίγα χρόνια μάθαμε από τις ειδήσεις ότι τον αποκεφάλισαν στα 80 του χρόνια οι ISIS και την Παλμύρα την ισοπέδωσαν.

Και άλλαξε το ανατολίτικο παραμύθι που είχαμε ζήσει στα νιάτα μας και έγινε εφιάλτης. Πάνω από την ταλαίπωρη χώρα πετούν τώρα αρπακτικά γεράκια, οι διεθνείς παίκτες παίζουν στη σκακιέρα τους και κοιτάζουν κάτω τους αγωγούς της ενέργειας και πλακώνονται μεταξύ τους για το ποιος θα τους αποκτήσει και δεν υπάρχει διεθνές δίκαιο, ας πάψουμε να λέμε τη λέξη, είναι μια ανύπαρκτη λέξη. Και δεν υπάρχει λογική, ούτε ανθρωπιά ούτε έλεος ούτε τίποτα.

Η Κάτια Γέρου είναι ηθοποιός και σκηνοθέτρια. Θα παρουσιάσει από Οκτώβριο σε σκηνοθεσία Κυριάκου Κατζουράκη τον μονόλογο «Stand up tragedy», βασισμένο σε δικά της κείμενα. Ταυτόχρονα οι δύο τους εργάζονται εντατικά αυτή την περίοδο ετοιμάζοντας ένα κοινό site που περιλαμβάνει το σύνολο της δουλειάς τους, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει τη συγγραφή του σεναρίου της επόμενης ταινίας τους. Η Κάτια Γέρου, επίσης, έχει αρχίσει την προεργασία πάνω στη «Μήδεια» του Ευριπίδη που θα ανέβει τον επόμενο χειμώνα σε σκηνοθεσία της ίδιας και του Αντώνη Μόργκαν