Στον δρόμο της σκληρής γραμμής

Θα ήταν η εποχή της νέας κανονικότητας. Της κανονικότητας που θα εξασφάλιζε μια νεοεκλεγμένη κυβέρνηση σε μια χώρα που άφηνε πίσω της δέκα χρόνια κρίσης. Μιας κανονικότητας που, από την οικονομία έως την ασφάλεια, θα έδινε την αίσθηση πως αυτή είχε γίνει μια χώρα όπως όλες οι άλλες. Προβλήματα; Ασφαλώς, πάντα θα υπάρχουν προβλήματα. Αλλά όχι πια από εκείνα που μας κρατούν δέσμιους μιας τρομακτικής δυστοπίας. Προβλήματα αλλά από τα άλλα, τα πιο απλά, τα διαχειρίσιμα. Προβλήματα Σκανδιναβίας.

Ακόμη όμως και αυτός ο στόχος, ο στόχος μιας ήπιας καθημερινότητας, αποδεικνύεται ουτοπικός. Ενα όνειρο καλοκαιρινής νύχτας που δεν πρόλαβε να φτάσει ούτε έως την άνοιξη. Γιατί τώρα η χώρα της νέας κανονικότητας απειλείται από μια άλλη δυστοπία. Τη δυστοπία ενός εξαιρετικά δύσκολα διαχειρίσιμου συνωστισμού στα σύνορα. Πώς και – κυρίως – για πόσο μπορείς να κρατήσεις όλες αυτές τις χιλιάδες των απελπισμένων ανθρώπων έξω από τα σύνορά σου; Πώς αποτρέπεις το ατύχημα από το οποίο μπορεί να προκληθεί χάος; Τι κάνεις εάν δώσει τη θέση του ο συνωστισμός σε μια μαζική εισβολή; Και ο ανθρωπισμός σου; Ο σεβασμός των δικαιωμάτων και η προστασία τους; Η πίστη σου στο κράτος δικαίου;

Οι δυο κρίσεις, η οικονομική και η προσφυγική, δεν είναι συγκρίσιμα μεγέθη. Μπορεί όμως να διακρίνει κανείς την επιβεβαίωση του κανόνα: Ενα από τα πρώτα πράγματα που δοκιμάζονται σε κάθε κρίση, είναι η κοινωνική συνοχή.  Δοκιμάζονται και τα αντανακλαστικά της κυβέρνησης. Δεν είναι το ίδιο ασφαλώς να σου σκάει η χώρα στα χέρια από μια χρεοκοπία. Αλλά δεν είναι πολύ διαφορετικό το βάρος μιας πρωτοφανούς κρίσης στα σύνορα κι ενώ την ίδια ώρα πλανάται πάνω από τη χώρα το φάντασμα μιας κρίσης δημόσιας υγείας.

Θα σκάσει η χώρα στα χέρια και του Κυριάκου Μητσοτάκη, όπως είχε σκάσει πριν από δέκα χρόνια σε εκείνα του Γιώργου Παπανδρέου; Μένει να φανεί. Και στη δική του περίπτωση πάντως η πρώτη ουσιαστική αντίδραση είναι η διεθνοποίηση του προβλήματος. Το πρόβλημα πρέπει να φτάσει παντού, ακόμη και στον Λευκό Οίκο και τα αυτιά του Ντόναλντ Τραμπ, του αμερικανού προέδρου που ύψωσε ένα ολόκληρο τείχος στα σύνορα με το Μεξικό.

Μπορεί να υποθέσει κανείς πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναζήτησε στην επικοινωνία του με τον Τραμπ ένα είδος νομιμοποίησης μιας όχι εξίσου αλλά πάντως σκληρής γραμμής στη διαχείριση της συνοριακής κρίσης. Είναι η σκληρή γραμμή που μαρτυρά και η απόφαση της κυβέρνησης να αναστείλει την εφαρμογή της Συνθήκης της Γενεύης για ένα μήνα και να μην παραλαμβάνει αιτήσεις ασύλου αλλά να επαναπροωθεί τους μετανάστες χωρίς να τους καταγράφει.

Το μέτρο δεν κρίνεται μόνο ως προς τη νομιμότητά του, αλλά και ως προς τη αποτελεσματικότητά του. Με άλλα λόγια, δεν είναι καθόλου βέβαιο πως αυτή η έκπτωση θα αποτρέψει τους μετανάστες να περάσουν τα σύνορα. Από την άλλη πλευρά, το μέτρο αυτό υπενθυμίζει πως η κυβέρνηση εξακολουθεί να πάσχει στο πεδίο του στρατηγικού σχεδιασμού. Τι μένει; Η Ευρώπη. Ή μάλλον η διεθνοποίηση ενός προβλήματος που κατά βάση είναι ευρωπαϊκό, αλλά κανένας στη Γηραιά Ηπειρο δεν θέλει να ξέρει γι’ αυτό. Κι όταν δεν θέλει να ξέρει, τι κάνει; Μα συμβολικές επισκέψεις.