Το «Προκαταρκτικό» διακύβευμα

Οσα καθημερινά παρακολουθούμε ως πολίτες στην ειδησεογραφία σχετικά με τις εργασίες της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προκαταρκτικής Εξέτασης εντυπωσιάζουν. Το δημόσιο ενδιαφέρον στην αποκάλυψη της αλήθειας είναι προφανές. Εξίσου αυτονόητη είναι η ανάγκη σεβασμού της διαδικασίας, στοιχείο της οποίας, ας μην ξεχνάμε, είναι η μυστικότητα. Ο συγκερασμός αυτών των πτυχών δεν είναι φυσικά ευχερής, είναι ωστόσο σημαντικό, μέσα από αυτήν τη βάσανο, να διαφυλαχθεί τόσο η αξιοπιστία της πολιτικής, όσο και της Δικαιοσύνης.

Η δυσχέρεια επιτείνεται από δύο σημαντικές παραμέτρους που δρουν αντίρροπα: πρώτον, η διενέργεια της προκαταρκτικής εξέτασης ασκείται από κοινοβουλευτική επιτροπή, δηλαδή επιτροπή που συγκροτείται από πολιτικά πρόσωπα. Δεύτερον, η ουσία της υπόθεσης φέρεται να αφορά σε έναν βαθμό και τη Δικαιοσύνη. Και αυτό είναι κάτι που δεν συνέτρεχε στις μεγάλες υποθέσεις των προηγούμενων δεκαετιών.

Αυτό το θεσμικό περιβάλλον δημιουργεί διλήμματα που δεν έχουν εύκολες απαντήσεις. Οπως είχαμε την ευκαιρία να εξηγήσουμε από τούτες τις σελίδες παλαιότερα, στις ΗΠΑ, από όπου προέρχεται ο θεσμός του μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος, γίνεται αυστηρή διάκριση ανάμεσα στην πληροφορία και την προστασία του πληροφοριοδότη από τη μια και τη μαρτυρία ως στοιχείο της αποδεικτικής διαδικασίας. Οσο ευπρόσδεκτη είναι μια πληροφορία, τόσο αδιανόητο είναι να χρησιμοποιείται μαρτυρία δίχως ρεαλιστική δυνατότητα ελέγχου της αξιοπιστίας του μάρτυρα. Απλά αδιανόητο – και είναι έτερο το ζήτημα της προστασίας. Πώς λοιπόν αντιμετωπίζεται αυτό το ζήτημα όταν η Κοινοβουλευτική Επιτροπή έχει κατά το Σύνταγμα αποκλειστική αρμοδιότητα, ενώ δεν υπάγεται στην ενότητα της εισαγγελικής Αρχής, στο πλαίσιο της οποίας έχει λάβει ένας μάρτυρας την ανωτέρω ιδιότητα;

Τα πράγματα θα ήταν ίσως ευχερέστερα εάν είχε αναθεωρηθεί το άρθρο 86 του Συντάγματος κατά το μέρος που ορίζει ότι η προκαταρκτική εξέταση κατά υπουργών διενεργείται από κοινοβουλευτική επιτροπή. Μπορούσε να είχε προβλεφθεί ότι η προκαταρκτική εξέταση διενεργείται από δικαστικούς λειτουργούς κατόπιν παραγγελίας της Βουλής, η οποία και θα διατηρούσε την αρμοδιότητα δίωξης. Ωστόσο, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι οι πολιτικές δυνάμεις δεν προέκριναν τέτοια αλλαγή, ίσως με τη σκέψη ότι και υπό το ισχύον σύστημα η επιτροπή έχει τη δυνατότητα να αναθέσει ειδικότερες πράξεις σε εισαγγελέα εφετών (ή πλημμελειοδικών).

Ας επανέλθουμε στο γενικότερο διακύβευμα. Η αποκάλυψη της αλήθειας δεν είναι απλά ένα δικονομικό ζητούμενο. Αφορά το γενικότερο συμφέρον. Η πορεία προς αυτό θα απαιτήσει σχοινοβασία, με μέριμνα, από τη μια πλευρά, να αποφευχθεί η ανακύκλωση πολιτικών παθών και, από την άλλη, να ισχυροποιηθεί η εμπιστοσύνη όλων μας στην ισχύ του δικαίου.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ