Η ΕΟΚ και η Συνθήκη Φιλίας Ντε Γκολ – Αντενάουερ

Το 1950 αρχίζει η σύγκλιση της νεόδμητης Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας με τη Δυτική Ευρώπη, όταν η Γαλλία πρότεινε ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας για να αποκλεισθεί μια νέα στρατιωτική αντιπαράθεση. Το νέο πλαίσιο ήταν η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ), η οποία αποτέλεσε τη βάση για τη μελλοντική συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση.

Παρά την αντίδραση των γκολικών και εθνικιστών βουλευτών, που υποστήριζαν τη συνέχιση της στρατιωτικής κατοχής από τους Γάλλους των πλουτοφόρων σε άνθρακα γερμανικών περιοχών, η πλειοψηφία της Βουλής ενέκρινε την ένταξη της Δυτικής Γερμανίας στην ΕΚΑΧ. Η υπογραφή της συμφωνίας έγινε στο Παρίσι τον Απρίλιο του  1951. Ιδρυτικά μέλη η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το  Λουξεμβούργο.

Εξωτερικά δάνεια

Αυτή η συμφωνία δίνει νέα σημαντική ώθηση στην οικονομία της Γερμανίας. Οι ΗΠΑ είχαν ήδη εντάξει τη Δυτική Γερμανία στο Σχέδιο Μάρσαλ και το 1953 τής προσφέρουν ένα ακόμη σημαντικό οικονομικό «δώρο». Ανέλαβαν, το 1953, την πρωτοβουλία να απαλλαγεί η Γερμανία από τις υποχρεώσεις της σε εξωτερικά δάνεια, σε πολεμικές επανορθώσεις για τις καταστροφές στις χώρες που είχε καταλάβει ο Χίτλερ και σε αποζημιώσεις στις χιλιάδες των θυμάτων από τα αντίποινα των Ναζί.

Το επόμενο βήμα, με πρωτοβουλία των ΗΠΑ, ήταν ο εξοπλισμός της Γερμανίας. Τον Μάιο του 1952 συμφωνήθηκε για αυτόν τον σκοπό η συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας (ΕΑΚ). Αντέδρασε ο Ντε Γκολ, που είχε επανέλθει στην Προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας. Το 1954 υπογράφηκε στο Παρίσι η συμφωνία με την οποία παρείχετο πλήρης αυτοδιάθεση στο κράτος της Δυτικής Γερμανίας και το 1955 έγινε δεκτή ως πλήρες μέλος του ΝΑΤΟ.

Δέκα χρόνια μετά το τέλος του καταστροφικού Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η χώρα που ξεκίνησε τον πόλεμο και άφησε για χρόνια στις κατακτηθείσες χώρες ανυπολόγιστες καταστροφές και εκατομμύρια θύματα έγινε δεκτή ως ισότιμο μέλος στην ευρωπαϊκή οικογένεια, στους δύο θεμελιώδεις οργανισμούς, την ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ. Οι φόβοι της Γαλλίας είχαν προσωρινά υποβαθμισθεί.

Αλλωστε, ο Ψυχρός Πόλεμος ανάμεσα στο Δυτικό Στρατόπεδο και τη Σοβιετική Ενωση είχε καταστήσει τη Δυτική Γερμανία τον σημαντικότερο σύμμαχο. Αυτό το πλεονέκτημα αξιοποίησε η Δυτική Γερμανία, υπό την ηγεσία των Κόνραντ Αντενάουερ και Λούντβιχ Ερχαρντ, για να ανασυγκροτήσει και να αναπτύξει την οικονομία της.

Η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη της Δυτικής Γερμανίας προκάλεσε κραδασμούς και ανησυχίες στην Ανατολική Γερμανία. Εως το 1961 περισσότεροι από τρία εκατομμύρια κάτοικοι της Ανατολικής Γερμανίας μετανάστευσαν στη Δυτική. Την ίδια εποχή άρχισε και η μετανάστευση εργατών από την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Γιουγκοσλαβία. Εξαιτίας των απωλειών του Πολέμου και της ταχύτατης οικονομικής ανάπτυξης η Δυτική Γερμανία είχε ανάγκη από εκατομμύρια εργατών.

Η διαρροή εκατομμυρίων εργατών από την Ανατολική Γερμανία προκάλεσε τριγμούς στο κομμουνιστικό καθεστώς και ανησυχία στη Μόσχα. Τότε ο Νικίτα Χρουστσόφ αποφάσισε τη θωράκιση της Ανατολικής Γερμανίας. Στις 13 Αυγούστου 1961 άρχισε η ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου, το οποίο για σχεδόν τριάντα χρόνια θα αποτελούσε το μεγαλύτερο σύμβολο της διαίρεσης της Γερμανίας και της ψυχροπολεμικής Ευρώπης.

Οικονομική συμμαχία

Τα πρώτα σύννεφα στην εσωτερική συνοχή του δυτικού ψυχροπολεμικού στρατοπέδου φάνηκαν όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Κένεντι στόχευε τη μετεξέλιξη της ΕΟΚ σε μια ευρύτερη ατλαντική και οικονομική συμμαχία με την ένταξη της Αγγλίας.

Ο Ντε Γκολ δεν έτρεφε ιδιαίτερη συμπάθεια προς τις ΗΠΑ και ο βασικός στόχος του ήταν ο απογαλακτισμός της Γαλλίας από τον ηγεμονισμό του υπερατλαντικού συμμάχου, που αναπτύχθηκε με τη συμμετοχή των ΗΠΑ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πίστευε ότι θα υποβαθμιζόταν η κυρίαρχη θέση της Γαλλίας στο νέο δυτικοευρωπαϊκό πλαίσιο με την ένταξη της Αγγλίας στην ΕΟΚ, λόγω της «ειδικής σχέσης» του Λονδίνου με την Ουάσιγκτον.

Τον Μάιο του 1961 ο Κένεντι για την πρώτη επίσημη επίσκεψη στην Ευρώπη επιλέγει το Παρίσι για να κάμψει τις αντιρρήσεις του Ντε Γκωλ, ο οποίος επέμενε στις επιφυλάξεις του. Παρά ταύτα οι διαπραγματεύσεις θα συνεχισθούν για ενάμιση χρόνο. Η Αγγλία θα αποδεχθεί σχεδόν όλους τους όρους για συμμετοχή στην ΕΟΚ.

Στις 14 Ιανουαρίου 1963 ο Ντε Γκολ, ενώπιον 400 δημοσιογράφων, ανακοίνωσε την «ετυμηγορία» του: «Η Αγγλία δεν στέκει μονάχη στην πόρτα της Κοινότητας (…). Αν γίνει δεκτή αυτή η χώρα, η Κοινή Αγορά θα μετατραπεί σε κολοσσιαία ατλαντική κοινότητα που πολύ σύντομα θα απορροφήσει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα».

Βήμα για την ένωση

Την απόφαση του Ντε Γκολ θα στηρίξει ο Αντενάουερ, ο οποίος είχε απογοητευθεί από την προσπάθεια των Αμερικανών να διαπραγματευθούν με τη Μόσχα την ελεύθερη πρόσβαση στο Βερολίνο με αντάλλαγμα τη μη εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στη Δυτική Γερμανία.

Μία εβδομάδα μετά την ιστορική συνέντευξη του Ντε Γκολ, ο Αντενάουερ έφθασε στο Παρίσι, όπου υπογράφηκε η Συνθήκη Φιλίας μεταξύ των δύο χωρών, η οποία προέβλεπε πως «οι δύο κυβερνήσεις θα συμβουλεύονται η μία την άλλη πριν από οποιαδήποτε απόφαση για σημαντικά θέματα εξωτερικής πολιτικής, και πρώτα απ’ όλα για θέματα κοινού ενδιαφέροντος, με στόχο να φθάνουν, όσο είναι δυνατόν, σε μια ταυτόσημη θέση».

Σε κοινή επίσημη δήλωση των δύο ηγετών τονιζόταν: «Αναγνωρίζοντας πως η αυξημένη συνεργασία των δύο χωρών αποτελεί ένα απαραίτητο βήμα προς την κατεύθυνση μιας Ενωμένης Ευρώπης, συμφωνούμε στην οργάνωση και στις αρχές μιας συνεργασίας μεταξύ των δύο κρατών όπως τέθηκαν στη Συνθήκη».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας, πρώην υπουργός

Το τετράτομο έργο «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα»,  «Η Ελλάδα των δανείων και των χρεοκοπιών» και «Από τον ανήλικο Οθωνα στην καγκελάριο Μέρκελ – 180 χρόνια παρουσίας των Γερμανών στην Ελλάδα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη