Πυροκροτητής ή πυροσβεστήρας;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ήρθαν για να μείνουν – και αυτό συν τω χρόνω ίσως επώδυνα αποδειχτεί κάτι παραπάνω από μια κοινοτοπία. Ηδη έχουν απλωθεί σε όλον τον κοινωνικό ιστό – όσο βαίνουμε, μάλιστα, προς τις νεότερες ηλικίες, η αποχή από τα social media εκλαμβάνεται ως μια ιδιότυπη πρόωρη αναχώρηση από τα εγκόσμια, κάπως σαν να πας να κλειστείς σε μοναστήρι ή να ενταχθείς εκουσίως σε κάποια ημίτρελη απομονωμένη κοινότητα τύπου Αμις.

Η κόρη μου, που μόλις πριν από πέντε μήνες έκλεισε τα έντεκα, υποστηρίζει με πάθος ότι υπόκεινται από τους συνομηλίκους της σε συστηματικό ήπιο bullying – τουτέστιν, κοροϊδία – όσοι, όπως η ίδια, δεν διαθέτουν κινητό ή τάμπλετ και κάτι μου λέει ότι δεν έχει σκαρφιστεί απλώς τον ιδανικό ψυχολογικό εκβιασμό για να τα αποκτήσει μια ώρα αρχύτερα. Κάπου υπάρχει καταχωνιασμένη μια ευρωπαϊκή οδηγία που αποτρέπει τους κηδεμόνες από το να αγοράζουν ανάλογα μαραφέτια στα καμάρια τους πριν τα τελευταία μπουν στην εφηβεία (λες και η εφηβεία, αυτή η ορμονική ανεμοθύελλα, είναι η ιδανική ηλικία για να έρθεις σε επαφή με την πιο ναρκισσιστική τεχνολογία από την ανακάλυψη του καθρέφτη κι εντεύθεν), αλλά είμαι σίγουρος ότι, σε μία δεκαετία από σήμερα, θα ξεκαρδίζονται με την εν λόγω οδηγία όλα τα τρίχρονα και τα τετράχρονα, πλήρως δικτυωμένα και καλωδιωμένα. Ενας Γενναίος Νέος Κόσμος, ούτε συζήτηση.

Ηδη, συγκριτικές έρευνες ανά την υφήλιο έχουν τεκμηριώσει τις ολέθριες συνέπειες των social media στην ικανότητα του ατόμου για συγκέντρωση και επεξεργασία των πληροφοριών (οι πιο μετριοπαθείς ερευνητές μιλούν για την ανάδυση μιας νέας γενιάς λειτουργικά αναλφάβητων, ενώ εκείνοι που δεν συγκρατούν τα νεύρα τους – ή τα προσχήματα – κάνουν λόγο απερίφραστα για νέες ορδές ηλιθίων), αλλά το θέμα που άπαντες πραγματικά «αγαπάμε να μισούμε» είναι η επίδραση των social media στον ψυχισμό μας. Είναι ευεργετική ή καταστροφική; Καταπραΰνουν τις αντιδράσεις μας ή τις ερεθίζουν; Επενεργούν εν τέλει ως πυροκροτητής ή ως πυροσβεστήρας;

Οπως είναι αναμενόμενο, οι γνώμες διίστανται. Συνήθως οι πρεσβύτεροι, εκείνοι που θυμούνται πώς ήταν η καθημερινότητα πριν από την έλευση των social media και δεν υποκύπτουν παράλληλα στη νοσταλγική εξιδανίκευση, υποστηρίζουν ότι τα social media λειτουργούν κατασταλτικά: αντί να βγαίνεις στον δρόμο και να δημιουργείς πάσης φύσεως προβλήματα – από διατάραξη της κυκλοφορίας έως σεξουαλική παρενόχληση -, εκτονώνεσαι στο πληκτρολόγιό σου κι εξασφαλίζεις την κοινωνική γαλήνη. Σύμφωνα με το ίδιο σκεπτικό, καλύτερα κάποιος να σε βρίζει (να σε σουβλίζει, να σε ανασκολοπίζει ή ό,τι άλλο φαντασιώνεται) εκ του μακρόθεν και πίσω από την αμοιβαία μονωτική ψηφιακή του τζαμαρία, παρά να σε αντιμετωπίζει στον δρόμο face to face. Ως γνωστόν, άλλωστε, τα social media με τους νέους αλγόριθμους σου παρέχουν τη δυνατότητα να μην έρχεσαι καν σε επικοινωνία με τους ανθρώπους που απεχθάνεσαι, αντιπαθείς ή και μόνο διαφωνείς μαζί τους· από μακριά και (όχι και τόσο) αγαπημένοι.

Στον αντίποδα της οπτιμιστικής συλλογιστικής, οι Κασσάνδρες μιλούν για ένα χολερικό αποθεματικό. Ενα χολερικό πλεόνασμα, αν προτιμάτε, με το οποίο και θα ξεχρεώναμε μια κι έξω, αν μας το ζητούσαν οι δανειστές μας αντί για το οικονομικό αντίστοιχο. Σε αντίθεση με την τρέχουσα αντίληψη στα social media ότι «κάθε νέα κακία επικαλύπτει και ουσιαστικά διαγράφει την παλιά», το χολερικό πλεόνασμα συσσωρεύεται και διογκώνεται εις το διηνεκές, τίποτε και ποτέ δεν διαγράφεται (αφού μπορούμε οποτεδήποτε να το ανασύρουμε, εγκλωβισμένοι σε ένα σύμπαν αέναης ψηφιακής μοχθηρίας) και μακροπρόθεσμα λειτουργεί ως πυροκροτητής μιας μελλοντικής κοινωνικής έκρηξης. Ιδωμεν.