«ΕΕ – Τουρκία: κακός γάμος, ακριβό διαζύγιο»

Πρώην αρχισυντάκτης της ισπανικής εφημερίδας «El Pais» και νυν στέλεχος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, ο Χοσέ Ιγκνάθιο Τορεμπλάνκα παρατηρεί πως η διεθνής θέση της Ευρώπης έχει αποδυναμωθεί και τονίζει πως η ΕΕ χρειάζεται περισσότερα μέσα αλλά και πιο στρατηγική σκέψη ώστε να γίνει και πάλι ισχυρός διεθνής παίκτης. Οσο για την Τουρκία, ο ισπανός αναλυτής που βρίσκεται στην Αθήνα προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής θεωρεί πως το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι η εξωτερική πολιτική της δεν εναρμονίζεται ούτε με την πολιτική της ΕΕ ούτε με την πολιτική του ΝΑΤΟ.

H ΕΕ, τα τελευταία χρόνια, μάλλον ακολουθεί παρά ηγείται στη διεθνή αρένα. Η τελευταία της επιτυχία ήταν η πυρηνική συμφωνία με το Ιράν το 2015. Εκτοτε δεν φαίνεται ικανή να βρει μια κοινή φωνή ή να δράσει. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό;

Η ΕΕ δεν είναι ένα κράτος, δεν έχει μια ενιαία εξωτερική πολιτική και στρατό. Τα περισσότερα από εκείνα που επιτυγχάνει διεθνώς είναι μέσω του ειδικού οικονομικού της βάρους, των εμπορικών της σχέσεων και της ισχύος της εσωτερικής της αγοράς. Οταν έχει να αντιμετωπίσει «σκληρά» θέματα ασφάλειας, μπορεί να είναι αποτελεσματική εάν όλα τα κράτη – μέλη έχουν κοινά συμφέροντα, κάτι που σπανίως συμβαίνει, όπως με το θέμα του Ιράν. Εχει κατορθώσει να περιορίσει τη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία, να διατηρηθεί ενωμένη στο θέμα της επιβολής κυρώσεων στη Μόσχα, να στείλει αποστολή στο Μάλι και να αναπτύξει μια κοινή στρατηγική απέναντι στην Κίνα. Αρα η ισορροπία δεν είναι εντελώς αρνητική εάν λάβουμε υπόψη μας τις προκλήσεις και τις εσωτερικές διαφορές που αντιμετωπίζει, συμπεριλαμβανομένων του Brexit, που έχει αποδυναμώσει την ΕΕ στο εξωτερικό, και της ενίσχυσης των ανελεύθερων δημοκρατιών στην Πολωνία και την Ουγγαρία.

Τι μπορεί να γίνει ώστε η Ευρώπη να γίνει και πάλι ηγετική δύναμη σε όλο τον κόσμο;

Χρειάζεται μια καλύτερη ενσωμάτωση των οικονομικών εργαλείων και εκείνων της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής της ασφάλειας. Η Ευρώπη δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να μεσολαβήσει αποτελεσματικά σε κάποια σύγκρουση επειδή δεν έχει τα μέσα να απευθύνει αξιόπιστες απειλές, υποστηριγμένες από αξιόπιστα κίνητρα, προς τα εμπλεκόμενα μέρη. Στη Συρία ή στη Λιβύη, η ΕΕ δεν μπορεί να έχει παρουσία που να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού. Η ΕΕ χρειάζεται περισσότερα μέσα αλλά και πιο στρατηγική σκέψη και πιο συγκεντρωτική εξουσία ώστε να παραγάγει εξωτερική πολιτική και πολιτική για την ασφάλεια.

Οι ΗΠΑ φαίνεται να αποχωρούν από το διεθνές πεδίο και η Ρωσία να επεκτείνει το κύρος της διεθνώς. Πώς επηρεάζει την ευρωπαϊκή θέση αυτή η αλλαγή ισορροπιών;

Οι ΗΠΑ πολύ ενεργά υπονομεύουν τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες και προκαλούν ζημιές σε ουσιώδη συμφέροντα της ΕΕ στη Μέση Ανατολή, αλλά και σε θέματα – κλειδιά όπως η κλιματική αλλαγή. Εν τω μεταξύ, η Ρωσία και η Κίνα γίνονται πιο αποφασιστικές, γεγονός που αφήνει την Ευρώπη αποδυναμωμένη και αναγκασμένη να αντιδράσει.

Η ΕΕ έχει στο εσωτερικό της αντιφατικές θέσεις για τη διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια. Πώς βλέπετε να εξελίσσεται αυτό;

Τα κράτη – μέλη της ΕΕ είναι βαθιά διχασμένα για τη διεύρυνση. Κατανοούν τη λογική της εξωτερικής πολιτικής πίσω από τη διεύρυνση και θα ήθελαν να σταθεροποιηθεί η περιοχή. Ομως πολλοί φοβούνται ότι το κόστος για τη σταθερότητα στο εξωτερικό θα είναι να εισαχθούν προβληματικά μέλη που θα αποδυναμώσουν περαιτέρω τη λειτουργία της ΕΕ. Επίσης, τα νέα κράτη – μέλη θα έρθουν στην ΕΕ με δικαιώματα βέτο σε διάφορα θέματα, συμπεριλαμβανομένων της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής για την ασφάλεια, κάτι που θα αποδυναμώσει ακόμα περισσότερο την ΕΕ διεθνώς.

ΕΕ και Τουρκία – μια ταραχώδης σχέση. Πώς βλέπετε το μέλλον;

Και τα δύο μέρη έχουν συμφέρον να μη διαρραγεί πλήρως η σχέση. Πρόκειται για έναν κακό γάμο, όπου το κόστος του διαζυγίου είναι πολύ υψηλό. Η Τουρκία δεν πρόκειται να ενταχθεί εάν δεν αλλάξει ριζικά πορεία και η Ευρώπη δεν είναι έτοιμη να την ενσωματώσει ακόμα και εάν αλλάξει πορεία – οπότε και τα δύο μέρη θεωρούν καλύτερες τις σημερινές συνθήκες. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, που δεν εναρμονίζεται ούτε με την πολιτική της ΕΕ ούτε με την πολιτική του ΝΑΤΟ.