Πόσα παιδιά έχει ο Χ;

Στον μακρύ, όχι πάντοτε ανθόσπαρτο, αλλά πάντως όχι και ανεόρταστο, βίο μου του επιμελητή κειμένων και εκδόσεων, έχω αφαιρέσει άπειρες φορές τον τόνο από το μία και από το δύο, αποκαθιστώντας την ορθή γραφή τους στη νεοελληνική κοινή. Ξέρετε, αυτή που κάποιοι αρέσκονται (όχι πάντα με τις αθωότερες των προθέσεων) να αποκαλούν ακόμα και σήμερα δημοτική, λες και βρισκόμαστε στην εποχή του Ψυχάρη και του Μιστριώτη.

Αναγκαία διευκρίνιση: τόνος χρειάζεται και στο μια και στο δυο, αλλά μόνο όταν έχουν σαφώς αριθμητική/ποσοτική χροιά. Με λίγα λόγια, άλλο το «μια φορά και έναν καιρό» και άλλο το «είναι μία φορά παντρεμένος», άλλο το «μια μέρα που περπατούσα αφηρημένος συνάντησα στον δρόμο μια γνωστή μου που μου είπε» και άλλο το «σε μία μόλις ώρα είχαμε φτάσει στη Θήβα». Το ίδιο ισχύει και για το δύο/δυο. Αλλο το «δυο βήματα από εδώ υπάρχει ένα ζαχαροπλαστείο» ή το «ο Ολυμπος και ο Κίσσαβος τα δυο βουνά μαλώνουν», και άλλο το «αγόρασα δύο κιλά μήλα και τρία κιλά πορτοκάλια».

Και για να γίνω ακόμα πιο σαφής, ιδού ένα σχετικά πρόσφατο περιστατικό σχετικό με κείμενο που κλήθηκα να επιμεληθώ. «Ο Χ και τα δυο (δύο;) παιδιά του». Πριν αποφασίσω αν θα βάλω ή όχι τόνο στο δυο, ρώτησα τον συντάκτη του κειμένου πόσα παιδιά έχει ο Χ. Αν έχει δύο μόνο, τότε δεν χρειάζεται τόνος («τα δυο παιδιά του»). Αν έχει περισσότερα, τότε ο τόνος είναι απαραίτητος («τα δύο παιδιά του»), αφού τότε πρόκειται για τα δύο από περισσότερα (τέσσερα έχει τελικά ο Χ, ζωή να ‘χουν), και επομένως πρόκειται για αριθμητικής/ποσοτικής χροιάς προσδιορισμό.