Η κρίσιμη ισορροπία

Στο δημοκρατικό πολίτευμα, που σέβεται ουσιαστικά τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αρχή του κράτους δικαίου, η λειτουργική αποτελεσματικότητα των θεσμών προσδιορίζεται από την εξισορρόπηση των ποικίλων μορφών εξουσίας, τόσο στον δημόσιο χώρο όσο και στο πεδίο του ιδιωτικού ανταγωνισμού.

Η Δικαιοσύνη, ως βάση της κοινωνικής συμβίωσης και της πολιτικής οργάνωσής της, καλείται να επιτύχει την κρίσιμη ισορροπία μεταξύ της ελευθερίας και της ισότητας, μεταξύ ιδεώδους και πραγματικότητας. Η δεσπόζουσα στο πολίτευμά μας αρχή της νομιμότητας, δηλαδή της συμμόρφωσης όλων, «αρχόντων» και «αρχομένων», στον νόμο και της συνακόλουθης ισότητας όλων απέναντι στον νόμο και του νόμου απέναντι σε όλους ανάγει την τήρησή της ως αναγκαίο όρο της κοινωνικής συνοχής και ειρήνης.

Ο δικαστικός θεσμός ορίζεται ως «ηράκλειος άθλος», διότι οι λειτουργοί του έχουν ως πρωταρχική υποχρέωση να υπερβούν τις επιρροές που ασκούνται σε όλους τους κοινωνούς, τις ηθικοπολιτικές τους πεποιθήσεις και τις προσωπικές ή κοινωνικές προκαταλήψεις, ώστε να καταστούν πραγματικά ανεξάρτητοι και αμερόληπτοι εγγυητές της ελευθερίας καθενός και όλων, σε συνθήκες καθολικής προόδου, ευημερίας και ενός φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος άξιου του ανθρώπινου λόγου.

Τελικά ο δικαστής οφείλει να αναπτύξει αυτοσυνειδησία σε τέτοιο βαθμό, ώστε να νομιμοποιείται ηθικά να ελέγχει τους άλλους και πρώτιστα τους φορείς της εξουσίας και να αποφασίζει χάριν του γενικού συμφέροντος. Πρέπει, δηλαδή, να είναι ταυτόχρονα αφενός ελεύθερος και εντελώς ανεξάρτητος από οποιαδήποτε εξωτερική επιρροή ή εσωτερική προδιάθεση και αφετέρου «συνειδητά δεσμευμένος» στον νόμο. Η δικαστική λειτουργία κινείται μεταξύ των πειρασμών μιας αποφασίζουσας ισχύος και της ασκητικής νοοτροπίας εκείνου που αντιλαμβάνεται αυτή την ισχύ ως κοινωνική ευθύνη, ως μέσο προστασίας της ελευθερίας των πολιτών.

Το γεγονό ότι προτείνεται ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας η Αικατερίνη Σακελλαροπούλου αναδεικνύει το γεγονός ότι η ίδια έχει δημόσια εκφράσει και έμπρακτα αποδείξει τον σεβασμό της στην άποψη ότι η δικαστική ανεξαρτησία δεν αποτελεί δικαστική προνομία, αλλά θεσμική πρόνοια. Η προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία του δικαστή τον θωρακίζει απέναντι στους φορείς των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών συμφερόντων που επιχειρούν να ασκήσουν μια αθέσμιτη και αθέμιτη παρα- ή υπερ-εξουσία. Ο κλασικός ορισμός του Αριστόβουλου Μάνεση ότι «η ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας είναι ιδιαζόντως πρόσφορος τεχνική της πολιτικής ελευθερίας» διατηρεί την αξία του και προσδιορίζει την αξία όσων υπηρετούν τη Δικαιοσύνη με το πνεύμα που εμπνέει την πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Ο Χριστόφορος Αργυρόπουλος είναι ποινικολόγος