Παλιά αμαρτία, καινούργια ντροπή

Το ημερολόγιο δείχνει 3 Ιουλίου του 1988, το ρολόι 10.15 π.μ. Εδώ και λίγη ώρα εκτυλίσσεται στον Περσικό Κόλπο μια μίνι ναυμαχία. Δύο πλοία του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, που περιπολεί στην περιοχή με κύρια αποστολή την προστασία των πετρελαϊκών οδών, το καταδρομικό «USS Vincennes»και η φρεγάτα «USS Montgomery», ανταλλάσσουν πυρά με τις ιρανικές κανονιοφόρους που απειλούν ένα πακιστανικό τάνκερ. Ο οκταετής πόλεμος Ιράν – Ιράκ, μία από τις πλέον αιματηρές συγκρούσεις του τέλους του 20ού αιώνα, πλησιάζει στο τέλος του, αλλά η ένταση και το χάος στον Κόλπο είναι πάντα απόλυτα. Ο επονομαζόμενος «πόλεμος των δεξαμενόπλοιων», η μεγαλύτερη επίθεση κατά της εμπορικής ναυτιλίας έπειτα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο,παραμένει σε εξέλιξη. Σε αυτό το δυσοίωνο φόντο απογειώνεται από το αεροδρόμιο Μπαντάρ Αμπάς του Ιράν η πτήση 655 των ιρανικών αερογραμμών, ένα Airbus300 με 290 επιβαίνοντες και προορισμό το Ντουμπάι.

Το Μπαντάρ Αμπάς είναι ένα αεροδρόμιο με κοινή, στρατιωτική και πολιτική χρήση. Το Ιράν έχει μεταφέρει εκεί κάποια από τα F-14 που διαθέτει – τη δεκαετία του 1970, οι ΗΠΑ είχαν προμηθεύσει την Τεχεράνη με 80 μαχητικά αυτού του τύπου. Ο αμερικανικός στρατός πιστεύει πως τα ιρανικά F-14 έχουν εξοπλιστεί με πυραύλους Maverick, ικανούς να πλήξουν τα αμερικανικά πλοία εντός ακτίνας 16 χιλιομέτρων. Οταν λοιπόν, στις 10.47 π.μ., το ραντάρ του «USS Vincennes» πιάνει ένα ύποπτο αεροσκάφος να πλησιάζει, σημαίνει συναγερμός. Ωρα 10.49, το αμερικανικό καταδρομικό στέλνει σήματα κινδύνου καλώντας το αεροσκάφος να γνωστοποιήσει την ταυτότητά του. Εκείνο δεν απαντά. Ωρα 10.51, στέλνεται δεύτερη προειδοποίηση. Τίποτα. Το αμερικανικό ναυτικό θα υποστηρίξει ότι προειδοποίησε το αεροσκάφος συνολικά επτά φορές. Ο πιλότος της πτήσης 655, ωστόσο, δεν έχει προειδοποιηθεί από τον πύργο ελέγχου για τις συνεχιζόμενες εχθροπραξίες στον Κόλπο και το πλήρωμα δεν παρακολουθεί τις συχνότητες μέσω των οποίων στέλνονται οι προειδοποιήσεις.

Το αμερικανικό ναυτικό θα ισχυριστεί ότι το αεροσκάφος μπήκε σε πορεία καθόδου – αυτό όμως θα αποδειχθεί στη συνέχεια αναληθές. Εναν χρόνο νωρίτερα, ιρακινό πολεμικό αεροσκάφος είχε περάσει τη φρεγάτα «USS Stark»για ιρανικό τάνκερ και είχε βάλει εναντίον της με δύο πυραύλους: 37 αμερικανοί ναύτες είχαν σκοτωθεί. Οι μνήμες είναι ακόμα νωπές. Ωρα 10.51, το Airbusτων ιρανικών αερογραμμών με τους 290 επιβαίνοντες, οι 66 από τους οποίους παιδιά, κηρύσσεται εχθρικό και τρία λεπτά αργότερα, ενώ βρίσκεται σε απόσταση 14 χιλιομέτρων, πετώντας πάνω από το Στενό του Ορμούζ, το «USS Vincennes»το καταρρίπτει με έναν πύραυλο εδάφους – αέρος. Το αεροσκάφος συνετρίβη στη θάλασσα. Κανένα από τα αμερικανικά πλοία που έπλεαν στην περιοχή δεν επιχείρησε να βοηθήσει ή να αναζητήσει τυχόν επιζώντες.

Το Ιράν έκανε λόγο για μια «βάρβαρη σφαγή». «Θάνατος στην Αμερική» φώναζαν χιλιάδες Ιρανοί κατά τη μαζική κηδεία των θυμάτων. Πολλοί στην ιρανική κυβέρνηση δεν πίστευαν ότι η επίθεση είχε γίνει από λάθος, θεωρούσαν ότι ήταν ένα μήνυμα των ΗΠΑ. Η Τεχεράνη ορκίστηκε εκδίκηση «για το αίμα των μαρτύρων μας». Σε ένα πρώτο στάδιο, ο πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν και ο ναύαρχος Ουίλιαμ Κρόου, αρχηγός του γενικού επιτελείου των ΗΠΑ, υπεραμύνθηκαν των ενεργειών του αμερικανικού ναυτικού. «Ποτέ δεν θα απολογηθώ για τις ΗΠΑ – δεν με ενδιαφέρει ποια είναι τα δεδομένα» δήλωσε λίγο καιρό αργότερα, ενώ έκανε καμπάνια για την αμερικανική προεδρία, ο πατήρ Μπους. Ο αμερικανικός στρατός αναγνώρισε, έπειτα από έρευνα εβδομάδων, το λάθος του, μίλησε για ένα «τραγικό και λυπηρό ατύχημα». Το 1989, το Ιράν προσέφυγε κατά της αμερικανικής κυβέρνησης στο Διεθνές Δικαστήριο. Επτά χρόνια αργότερα, το 1996, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη ήρθαν σε διακανονισμό, η αμερικανική κυβέρνηση κατέβαλε ως αποζημίωση 131,8 εκατομμύρια δολάρια – περίπου 62 από αυτά πήγαν στις οικογένειες των θυμάτων. Η κυβέρνηση Κλίντον εξέφρασε «βαθιά λύπη» για αυτό που συνέβη, οι ΗΠΑ όμως ουδέποτε ζήτησαν επισήμως συγγνώμη.

Η Δύση, οι ΗΠΑ τα έχουν λίγο – πολύ ξεχάσει όλα αυτά. Στο Ιράν, ωστόσο, η πληγή παραμένει ανοιχτή. Μόλις δύο ημέρες προτού καταρρίψουν με πύραυλο οι Φρουροί της Επανάστασης ένα επιβατικό αεροσκάφος των ουκρανικών αερογραμμών με 176 επιβαίνοντες, αντιδρώντας στην απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να πλήξει, σε περίπτωση ιρανικών αντιποίνων για τη δολοφονία του υποστράτηγου Κασέμ Σουλεϊμανί, 52 στόχους «σημαντικούς για το Ιράν και τον ιρανικό πολιτισμό», ο ιρανός πρόεδρος Χασάν Ροχανί είχε στείλει το εξής tweet: «Οσοι αναφέρονται στον αριθμό 52 πρέπει επίσης να θυμούνται τον αριθμό 290. #IR655 Ποτέ μην απειλείτε το ιρανικό έθνος».

Σημαίνουν άραγε όλα αυτά πως η κατάρριψη του ουκρανικού αεροσκάφους δεν ήταν λάθος; Οχι βέβαια, δεν υπάρχει η παραμικρή υποψία προς αυτή την κατεύθυνση – και μακριά από εμάς οι θεωρίες συνωμοσίας. Το μόνο που αποδεικνύει η ιστορία είναι με πόσο τραγικό τρόπο επαναλαμβάνεται, και θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται, με θύματα πάντα άμαχους πολίτες, εφόσον αρνούμαστε να μάθουμε από εκείνη.