Μετά την τραγική δεκαετία

Συχνά στη διαχρονία της κίνησης των κοινωνιών εκδηλώνονται γεγονότα και κρίσεις που ανατρέπουν την κανονικότητά τους και διακόπτουν την υποτιθέμενη γραμμική εξέλιξη της ιστορίας και της συνεχούς προόδου τους. Τότε συνήθως οι άνθρωποι, ατομικά και συλλογικά, αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο έβλεπαν και αντιλαμβάνονταν τα πράγματα. Προσπαθούν να κατανοήσουν τις αιτίες των δυσμενών ανατροπών, να εντοπίσουν και να θεραπεύσουν τις παθογένειες, να αλλάξουν νοοτροπίες και αντιλήψεις και να συγκροτήσουν ένα σχέδιο επαναφοράς της κοινωνίας στην κανονικότητα. Ετσι, το κοινωνικό Είναι των δυσμενών αποτελεσμάτων της κρίσης διαμορφώνει και συγκροτεί μια συνείδηση ορθολογική και ρεαλιστική, απαλλαγμένη από φαντασιώσεις και δοξασίες.

Η εγχώρια κοινωνία βίωσε τη δεκαετία 2009 – 2019 τη γνωστή σαρωτική, οικονομική και πολιτική και εν τέλει υπαρξιακή εθνική κρίση, η οποία ανέτρεψε όλα τα έως τότε δεδομένα της. Η κρίση όμως αυτή και τα τραγικά της αποτελέσματα άλλαξαν τον ατομικό και συλλογικό τρόπο σκέψης και πρόσληψης των πραγμάτων;

Δυστυχώς, παρά την πλήρη αποτυχία των ανορθολογικών και δημαγωγικών ερμηνειών της κρίσης και των πολιτικών φαντασιώσεων για την υπέρβασή της, τόσο του πληβειακού δεξιού λαϊκισμού της Νέας Δημοκρατίας των χρόνων του πρώτου μνημονίου όσο και της αριστερής, τουλάχιστον ρητορικά, διακυβέρνησης, οι τέτοιου είδους αντιλήψεις παραμένουν ακόμα υπαρκτές και υπολογίσιμες.

Κατ’ αρχάς, ακόμα και τώρα ο, πάλαι ποτέ, αντιμνημονιακός λόγος, φανερός ή υποδόριος, παραμένει στη δημόσια συζήτηση. Πάρα πολλοί αναπαράγουν το ψευδεπίγραφο κλισέ ότι η κρίση ήταν αποτέλεσμα των μνημονίων και μάλιστα δικαιοδοτικά όργανα της πολιτείας εκδίδουν αποφάσεις με μια τέτοια λογική.

Παρά τη σαρωτική αλλαγή του προϋπάρχοντος εγχώριου κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού Είναι, η «συνείδηση» μεγάλου μέρους της κοινωνίας παραμένει προσκολλημένη στο ανεπίστρεπτο παρελθόν. Η ελληνική κοινωνία αρνείται ακόμα πεισματικά να δεχθεί ότι δεν μπορεί πλέον να υπάρχει και να αναπαράγεται με τους τρόπους του παρελθόντος.

Είναι βέβαια γεγονός ότι πολλά από εκείνα τα οποία συνέθεταν τη σκοτεινή πλευρά της μεταπολιτευτικής περιόδου έχουν οδηγηθεί στο υλικό και συμβολικό τους τέλος. Φαινόμενα όπως ο άφρων εξωτερικός και εσωτερικός δανεισμός, ο χυδαίος καταναλωτισμός, η δημοσιονομική ασωτία, οι παράλογες παροχές και τα εξωφρενικά προνόμια έχουν περιοριστεί. Παραμένουν όμως ακόμα ο κομματισμός και ο πελατειασμός, οι προσοδοθηρικές σχέσεις με το κράτος διαφόρων συντεχνιών και κοινωνικών κατηγοριών, η δημαγωγία και οι ιδεοληψίες.

Η κοινωνία όμως, εάν επιθυμεί την ένταξή της στην οικονομική και πολιτική ευρωπαϊκή κανονικότητα, τη νέα δεκαετία που αρχίζει, πρέπει να αναστοχαστεί τις αιτίες της έκπτωσής της και, με τις όποιες και πάντα ενυπάρχουσες αντιθέσεις της, να διαμορφώσει μια συνείδηση συντονισμένη με τον τρέχοντα ιστορικό χρόνο και να επιδιώξει τη συγκρότηση ενός νέου Παραδείγματος για την ύπαρξη και την αναπαραγωγή της. Ενός Παραδείγματος χωρίς, φυσικά, τις συμπεριφορές και τις αντιλήψεις του παρελθόντος.

Σε αυτό το νέο Παράδειγμα, ενδεικτικά, πρέπει να αναδιατυπωθούν έννοιες και πολιτικές πρακτικές, όπως οι σχέσεις και οι τρόποι εκπροσώπησης κομμάτων και κοινωνικών στρωμάτων και συμφερόντων, να καταγραφεί ρητά ότι εκτός από τα ατομικά και συλλογικά δικαιώματα υπάρχουν και υποχρεώσεις, να προβλεφθεί η ορθολογική ανασυγκρότηση των θεσμών και των λειτουργιών του κράτους πρόνοιας, να προκριθούν οι απαιτούμενες και ώριμες πλέον τομές στην Παιδεία, να εγγραφεί η αποκατάσταση της νομιμότητας στον δημόσιο χώρο.

Το ερώτημα είναι βέβαια εάν οι κοινωνικές δυνάμεις που αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σε ένα τέτοιο Παράδειγμα θα συσπειρωθούν και θα το στηρίξουν.