Οι ευθύνες της Ευρώπης

Οι δραματικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών έχουν αναζωπυρώσει ανησυχίες και ερωτήματα που ευλόγως τίθενται από την πλευρά των Ευρωπαίων ως προς την ικανότητα των υπερατλαντικών μας συμμάχων να υιοθετήσουν και να υλοποιήσουν μια συνεκτική στρατηγική προώθησης της ειρήνης και της σταθερότητας, ειδικά στη φουρτουνιασμένη Μέση Ανατολή.

Η επίθεση στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης φαίνεται ότι έχει πλήξει εκτός από τον ιρανό στρατηγό και τους συνεργάτες του και τις ήδη προβληματικές ευρωατλαντικές σχέσεις. Δεν μπορώ να θυμηθώ καμιά άλλη στιγμή των τελευταίων 40 ετών όπου η άμεση ή έμμεση αποδοκιμασία της αμερικανικής πολιτικής να είχε τόσο ευρεία αποδοχή στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική Josep Borrell κάλεσε, όπως έγινε γνωστό, τον ιρανό υπουργό Εξωτερικών να μεταβεί στις Βρυξέλλες την ίδια στιγμή που οι ΗΠΑ αρνούνται να του παραχωρήσουν θεώρηση διαβατηρίου για να συμμετάσχει σε μια εκδήλωση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, επικαλούμενες γραφειοκρατικούς λόγους.

Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αισθάνονται ολοένα και πιο συχνά την ανάγκη να διαφοροποιηθούν από τυχοδιωκτικές επιλογές της Ουάσιγκτον. Η Ευρώπη όμως και τα μεγάλα κράτη-μέλη της αδυνατούν μέχρι στιγμής να διαμορφώσουν και να προτείνουν μια εναλλακτική ευρωπαϊκή στρατηγική. Είναι εμφανής αλλά και ιδιαίτερα επιζήμια η αμηχανία της Ευρώπης τη στιγμή που απειλούνται στρατηγικά της συμφέροντα: κινδυνεύει με πλήρη κατάρρευση, αν δεν έχει ήδη καταρρεύσει, η συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν που υπεγράφη το 2015 έπειτα από συντονισμένες προσπάθειες των Ευρωπαίων και του προέδρου Ομπάμα προκειμένου να αποφευχθεί ένας πόλεμος. Κινδυνεύει να καταρρεύσει η διεθνής συμμαχία εναντίον του Ισλαμικού Κράτους τη στιγμή που η ισλαμιστική τρομοκρατία κάθε άλλο παρά έχει εξαλειφθεί. Ολοι γνωρίζουν ότι αν η κρίση στο Ιράκ ενταθεί, η ασφάλεια της Ευρώπης θα δεχθεί νέο πλήγμα. Το Ισλαμικό Κράτος είναι σίγουρα ο κερδισμένος των τελευταίων εξελίξεων. Ηδη η διεθνής συμμαχία ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος ανακοίνωσε την προσωρινή αναστολή των δραστηριοτήτων της στο Ιράκ λόγω της ανασφάλειας που επικρατεί. Τέλος, συνεχίζει να επικρέμαται πάνω από τις ευρωπαϊκές εταιρείες η απειλή Τραμπ για επιβολή αυστηρών κυρώσεων αν συνεχίσουν να εμπορεύονται με το Ιράν.

Η ευρωπαϊκή αμηχανία δεν είναι εμφανής μόνο στις δηλώσεις των εκπροσώπων των ευρωπαϊκών οργάνων. Είναι ξεκάθαρη και στην κοινή δήλωση των τριών μεγάλων χωρών Γαλλίας, Γερμανίας και Μεγάλης Βρετανίας της περασμένης Κυριακής, όπου γίνεται απλώς έκκληση για αυτοσυγκράτηση.

Οι επόμενες εβδομάδες και μήνες θα είναι καθοριστικοί για την ειρήνη και τη σταθερότητα. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια απλώς να παρατηρεί, να διαφωνεί, να επικρίνει και να λοιδορεί τις αμερικανικές αποφάσεις και πρωτοβουλίες. Πρέπει να συμβάλει άμεσα στην εκτόνωση της κρίσης μέσα από εποικοδομητικές προτάσεις που θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές από όλες τις πλευρές. Δεν πρέπει να ξαναζήσουμε ένα νέο 1914.

Ο Δημήτρης Κούρκουλας είναι πρώην υφυπουργός Εξωτερικών (2012-2015), στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης στον Λίβανο, στη Βουλγαρία και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη