Μοχλός αλλαγής δεδομένων

Η εκτέλεση του ιρανού στρατηγού Κασίμ Σουλεϊμανί, διοικητή της επίλεκτης Δύναμης Quds των Ιρανών Φρουρών της Επανάστασης, από αμερικανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, δύναται να χαρακτηριστεί στρατηγικό πλήγμα έναντι του Ιράν, με επιπτώσεις αλλαγής των δεδομένων σε περιφερειακό επίπεδο και δυνητική κλιμάκωση με απρόβλεπτες συνέπειες. Αν και συνιστά παράδοξο στον 21ο αιώνα, μία στοχευμένη εκτέλεση (targeted killing) ενός επιφανούς στρατιωτικού ή πολιτικού προσώπου κατ’ εντολή κρατικού δρώντα, να δύναται να επιφέρει ένα καταλυτικό αποτέλεσμα στο στρατηγικό επίπεδο (καθώς η πολυπλοκότητα του σύγχρονου κρατικού μηχανισμού ασφάλειας και λήψης αποφάσεων, καθιστά αυτή την πρακτική ακατάλληλη για καθοριστικό πλήγμα), εντούτοις η περίπτωση Σουλεϊμανί πρέπει να θεωρηθεί ως μια εξαίρεση.

Ο ιρανός στρατηγός, αποτελούσε έναν στρατηγιστή ολκής (master strategist). Θιασώτης του περίφημoυ δόγματος Μωσαϊκής Αμυνας του Ιράν (το οποίο ευαγγελίζεται μια πολυεπίπεδη αποτροπή με χρήση ασύμμετρων μέσων, πολλαπλών υπο-στρατηγικών δυνατοτήτων και μείξη διαφορετικών στρατιωτικών μονάδων) υπήρξε υπέρμαχος μιας υβριδικής στρατηγικής με έμφαση στην άμυνα εκτός ορίων της ιρανικής επικράτειας (forward defense) με χρήση αντιπροσώπων (proxies) και υποκαταστάτων (surrogates). Ο Σουλεϊμανί ανέπτυξε πολύπλευρη πολιτικο-στρατιωτική δράση στο Ιράκ, στον Λίβανο, στη Συρία και την Υεμένη, συγκροτώντας ένα ευρύ πλέγμα συμμαχιών εξυπηρέτησης των ιρανικών συμφερόντων, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις σημαντικής αύξησης της επιρροής της Τεχεράνης σε περιφερειακό (δυνητικά σε παγκόσμιο) επίπεδο. Κατά συνέπεια, η απόφαση του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να διατάξει την εκτέλεση του ικανού και δημοφιλούς ιρανού στρατηγού, είναι συμβατή με τη λογική εξάλειψης ενός νευραλγικού σημείου στο ιρανικό κέντρο λήψης αποφάσεων. Στην αμερικανική πολιτική ορολογία, η πρακτική αυτή αποκαλείται με το περίφημο «Draining the Swamp», ήτοι αποστερώντας το πεδίο ανάπτυξης του αντιπάλου.

Η εκτέλεση Σουλεϊμανί είναι «game changer» στο στρατηγικό επίπεδο, γιατί ουσιαστικά αφαιρεί από το Ιράν τουλάχιστον σε βραχυ-μεσοπρόθεσμο επίπεδο, το βασικό του πολιτικο-στρατιωτικό εκτελεστικό όργανο, ένα υπερπολύτιμο πολύπειρο «γρανάζι» στο κέντρο λήψης αποφάσεων, που αποτελούσε αξιόπιστο συνομιλητή  Ρωσίας – Κίνας – Τουρκίας, ενώ παράλληλα οργάνωνε με περισσή αποτελεσματικότητα το ετερογενές δίκτυο συμμαχιών των Ιρανών «Αντιπροσώπων» (proxies).

Το πώς θα ανταπεξέλθει το Ιράν σ’ αυτή την απώλεια είναι αμφίβολο, καθώς η διατήρηση και η αύξηση των περιφερειακών δικτύων επιρροής του έφεραν τη σφραγίδα της αξιοπιστίας του Σουλεϊμανί. Αξίζει να σημειωθεί πως η ενότητα των δικτύων αυτών είναι αρκετά χαλαρή και συνήθως απαιτείται μια ισχυρή προσωπικότητα ως ενοποιητικός παράγων.

Επιπρόσθετα, το δίλημμα της κλιμάκωσης μετατίθεται στην ιρανική ηγεσία, η οποία πλέον πιέζεται να απαντήσει δυναμικά, πλην όμως αν το πράξει, κινδυνεύει να απωλέσει την ευελιξία και την ουσία της ιρανικής ασύμμετρης στρατηγικής αποτροπής των τελευταίων δεκαετιών. Κλιμακώνοντας σε μια ευθεία αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, θα δεχθεί σημαντικά πλήγματα, που το καθεστώς των μουλάδων του Ιράν δεν είναι σίγουρο ότι θα αντέξει.

Από την άλλη πλευρά, ο Πρόεδρος Τραμπ πήρε μια απόφαση υψηλού ρίσκου. Αφενός η Μέση Ανατολή μπορεί να οδηγηθεί σε μεγάλη αποσταθεροποίηση, να ενισχυθεί η ιρανική επιρροή ιδίως στο Ιράκ ως αποτέλεσμα σιιτικής πανστρατιάς και ιρανικών αντιποίνων, ενώ το Ιράν μπορεί να κλιμακώσει οριζόντια, κτυπώντας συμμαχικές εγκαταστάσεις και σημαντικά δίκτυα επιρροής των ΗΠΑ.

Αφετέρου οι ΗΠΑ πιθανότατα να υποστούν περαιτέρω πλήγμα στο πλαίσιο της εξωτερικής νομιμοποίησης, ενώ πιθανότατα να κλιμακωθεί περαιτέρω ο διχασμός που κοχλάζει στο εσωτερικό πεδίο με βαρύνουσες συνέπειες ενόψει των προεδρικών εκλογών το 2020.

Ο Κωνσταντίνος Θ. Λαμπρόπουλος είναι στρατηγικός αναλυτής, εταίρος του Geneva Centre for Security Policy