Διαλέγοντας Πρόεδρο

Η επιλογή Προέδρου Δημοκρατίας δεν ήταν ποτέ απλή υπόθεση, σπανίως υπήρξε εύκολη υπόθεση και πάντοτε ήταν μια υπόθεση που τη βάραιναν πολιτικοί υπολογισμοί και συμβολισμοί.

Ακόμη και την πρώτη φορά που η μεταπολιτευτική Βουλή χρειάστηκε να επιλέξει έναν προσωρινό Πρόεδρο με θητεία λίγων μηνών, από τον Δεκέμβριο του 1974, μετά το δημοψήφισμα που κατήργησε τη βασιλεία, μέχρι την ψήφιση του νέου Συντάγματος τον Ιούνιο του 1975, το πολιτικό δράμα δεν έλειψε. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε προτείνει – μετά την άρνηση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου – τον αντιστασιακό Μιχάλη Στασινόπουλο, πρώην πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας που είχε τολμήσει – ένας από τους ελάχιστους δικαστές που το τόλμησαν – να αντιταχθεί στη χούντα. Αλλά η αντιπολίτευση, σύσσωμη, αντέδρασε – τα, ακατανόητα σήμερα, πάθη της εποχής – και δέκα βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, φιλοβασιλικοί προφανώς, του αρνήθηκαν την ψήφο τους!

Από τότε, προεδρικά δράματα εκτυλίχθηκαν πολλά. Ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής χρειάστηκε, το 1980, δύο γύρους «διεύρυνσης» της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Δημοκρατίας με βουλευτές που είχαν εκλεγεί με άλλη σημαία και, στην τρίτη και τελευταία ψηφοφορία, την ψήφο τριών από τους πέντε βουλευτές της «Εθνικής Παράταξης». Τα πάθη και τα δράματα της εκλογής Σαρτζετάκη το 1985 είναι χιλιοτραγουδισμένα. Η δεύτερη εκλογή Καραμανλή, το 1990, χρειάστηκε τη μεταστέγαση του μοναδικού βουλευτή της ΔΗΑΝΑ, του πατρός Κατσίκη, και την ψήφο δύο μουσουλμάνων βουλευτών της Θράκης. Και το 1995, η διάλυση της Βουλής απεφεύχθη την τελευταια στιγμή χάρις στην έμπνευση του Αντωνη Σαμαρά – της Πολιτικής Ανοιξης τότε – να προτείνει τον Κωστή Στεφανόπουλο.

Ο Κωστής Στεφανόπουλος επανεξελέγη πανηγυρικά το 2000, με 269 στις 300 ψήφους. Ούτε αυτή ήταν απλή υπόθεση. Επρεπε προηγουμένως να παραιτηθεί ο Κώστας Καραμανλής, νέος τότε αρχηγός της ΝΔ, από την ιδέα να προκαλέσει πρόωρες εκλογές, μπλοκάροντας την προεδρική εκλογή. Μα εκείνη η εκλογή, το 2000, ήταν η πρώτη όπου τα δύο μεγάλα κόμματα συνέπραξαν. Κι ήταν η πρώτη φορά που ο ακραία πλειοψηφικός ελληνικός κοινοβουλευτισμός, έμοιαζε να αραιώνεται με μια μικρή δόση συναινετικού κοινοβουλευτισμού. Από τότε, τα δράματα λιγόστεψαν. Εγκαινιάστηκε μια  πολιτική «παράδοση» συγκατοίκησης α λα ελληνικά, που επιβεβαιώθηκε πέντε φορές: Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να μην προέρχεται από την παράταξη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.

Και αυτό είναι το ένα δεδομένο, θετικό δεδομένο, της ιστορίας των δέκα συνολικά προεδρικών εκλογών. Υπάρχουν άλλα δύο, άξια μνείας.

Το πρώτο: Ο τρόπος που ένας Πρόεδρος της Δημοκρατίας πολιτεύθηκε, το αποτύπωμα που άφησε, είναι άσχετο με τον τρόπο ή την πλειοψηφία με την οποία εξελέγη. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής εξελέγη το 1980 με επεισοδιακό τρόπο, αλλά η παρουσία του στην προεδρία ήταν καταλυτική για την πρώτη ομαλή εναλλαγή στην εξουσία, που εδραίωσε τη μεταπολιτευτική δημοκρατία. Ισως την πρώτη ομαλή εναλλαγή αντιπάλων κομμάτων στην εξουσία από το 1952. Ο Κωστής Στεφανόπουλος εξελέγη ως λύση ανάγκης, για να αποφευχθούν πρόωρες εκλογές, αλλά αποδείχθηκε ένας εξαιρετικός και εξαιρετικά δημοφιλής Πρόεδρος. Και ο Χρήστος Σαρτζετάκης εξελέγη με ροκαμβολικό τρόπο και σε παροξυσμό πολιτικών παθών, αλλά στην κρίση των τριπλών εκλογών του 1989-90 εκπλήρωσε με επάρκεια τον ρόλο του ουδέτερου ρυθμιστή.

Το δεύτερο: Ακόμη κι όταν οι επιλογές ήταν θεσμικά άψογες, οι πολιτικοί υπολογισμοί ήταν πάντα προφανείς. Το 1980, ο Ανδρέας δεν καταψήφισε την υποψηφιότητα Καραμανλή. Το ΠΑΣΟΚ απείχε. Το 1990, όταν ο Συνασπισμός της Αριστεράς πρότεινε μαζί με το ΠΑΣΟΚ την επανεκλογή Σαρτζετάκη, ήταν προφανές ότι ήθελε να γιατρέψει τα τραύματα της ρήξης του ’89 και να εγκαινιάσει μια πολιτική προσέγγιση. Οταν ο Κώστας Καραμανλής, το 2005, πρότεινε τον Κάρολο Παπούλια ήταν προφανές ότι πέραν της θεσμικής ορθότητας υπηρετούσε κι ένα σχέδιο εγκατάστασης στον λεγόμενο «μεσαίο χώρο». Ισως και μια πριματοδότηση (ερήμην του ίδιου του Παπούλια, φυσικά) ενός φαντασιακού «ανδρεϊκού» ΠΑΣΟΚ έναντι του μισητού «εκσυγχρονισμού». Μα κι όταν ο Αλέξης Τσίπρας επέλεγε τον Προκόπη Παυλόπουλο το 2015, ήταν πραφανές ότι δεν τιμούσε απλώς μια παράδοση συναίνεσης. Επιχειρούσε να εξασφαλίσει την ανοχή μιας «λαϊκής», «αντι-εκσυγχρονιστικής» δεξιάς στο δικό του πολιτικό εγχείρημα.

Και τώρα;

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει, για πρώτη φορά από την εκλογή του Κωνσταντίνου Τσάτσου το 1975, την ελευθερία να εκλέξει Πρόεδρο, δίχως το άγχος των αριθμών, δίχως το φόβητρο των υποχρεωτικών εκλογών. Ελευθερία, που δίνει πρόσθετο βάρος στην επιλογή, η οποία θα κριθεί αυστηρότερα, ακριβώς επειδή είναι ελεύθερη πολιτικών καταναγκασμών. Θα είναι μια επιλογή που εμπεδώνει την εσωκομματική κυριαρχία του Πρωθυπουργού; Θα είναι μια επιλογή που θα ερμηνευτεί, κυρίως, ως βολική επιλογή αντιπάλου στη νέα διάταξη των πολιτικών δυνάμεων, που θα πάρει σχήμα, θα αποκρυσταλλωθεί σε αυτήν την κοινοβουλευτική περίοδο, ύστερα από μια δεκαετία πολιτικής ρευστοποίησης; Θα είναι μια επιλογή υπέρβασης, που θα συμβολίζει το τέλος της πολιτικής μιζέριας, που χαρακτήριζε τα χρόνια της κρίσης; Θα κριθεί. Μα θα κριθεί προπάντων αν, εκ του αποτελέσματος, η πρόταση του Πρωθυπουργού θα υπηρετεί την ανάγκη μιας νέας θεσμικής ισορροπίας, μετά την υπερδεκαετή δοκιμασία των δημοκρατικών, συνταγματικών θεσμών που άντεξαν μεν, κινδύνευσαν δε. Πολύ σοβαρά μάλιστα.