«Αυτή η δεκαετία έχει βγάλει πολλή οργή»

Τρέχει και κάνει μαθήματα. Δηλώνει όμως «σκέτο συγγραφέας». Αλλά ζει στην Ελλάδα. Συνεπώς αυτό είναι ήδη μία ιδιαίτερη συνθήκη όπως εξηγεί ο Δημήτρης Σωτάκης για το πώς μοιράζει την ημέρα του καλύπτοντας μεγάλες αποστάσεις στην Αθήνα και την περιφέρεια του Πειραιά παραδίδοντας κινέζικα! «Κάνω κάτι που αγαπώ και δεν είναι αγγαρεία. Απλά επειδή σιχαίνομαι το αυτοκίνητο μετακινούμαι με τα δημόσια μέσα και γι’ αυτό είμαι συνέχεια στον δρόμο», λέει μόλις καθόμαστε στο γωνιακό στέκι της Πλατείας Προσκόπων έχοντας γύρω μας θαμώνες στη μεσημεριανή τους σύναξη. Στον υπολογισμένο χρόνο του για το πρόγραμμα της ημέρας, η απόσταση Παγκράτι – Σαλαμίνα έδωσε περιθώριο στον συγγραφέα του πρόσφατου μυθιστορήματος «Ο Μεγάλος Υπηρέτης» να μοιραστεί ταξιδιωτικές εμπειρίες και λογοτεχνικές απόψεις.

Η γνώση μιας ασιατικής γλώσσας επιφέρει επιφωνήματα θαυμασμού. Πολλά περισσότερα μάλιστα όταν η συζήτησή μας με συνοδεία τσάι Earl Grey εμπλουτίζεται με ηχητικά παραδείγματα φωνηέντων σε διαφορετικές τοποθετήσεις της φωνής του για να δώσει την αίσθηση της μακρινής αλλά συναρπαστικής γλώσσας.

Ο Δημήτρης Σωτάκης έχει κυκλοφορήσει το πέμπτο του βιβλίο, «Το Θαύμα  της Αναπνοής», μεταφρασμένο στα κινέζικα. Η παρουσία του στην Κίνα είναι ενισχυμένη αφού έχει ταξιδέψει ως καλεσμένος της Ενωσης Συγγραφέων της Κίνας, του κινεζικού υπουργείου Πολιτισμού και του ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού.

«Το 2005 πήγα πρώτη φορά στην Κίνα. Βρέθηκα στο πανεπιστήμιο του Πεκίνου σπουδάζοντας την κινεζική γλώσσα, επειδή είχα καθαρά γλωσσολογικό ενδιαφέρον. Μου αρέσει ο πολιτισμός, η χώρα, οι άνθρωποι, αλλά κυρίως μου άρεσε η γλώσσα, οι ήχοι της, το να μπορώ να μετρήσω στα κινέζικα μέχρι το δέκα, να μπορώ να συνεννοηθώ απευθείας με τους Κινέζους στη γλώσσα τους και όχι στα αγγλικά. Ηταν μία άλλη χώρα, πριν ακολουθήσουν τα χρόνια του καπιταλιστικού κομμουνισμού. Η Κίνα επί αιώνες ήταν ένα σχήμα με αυτοκρατορικές δυναστείες, μετέπειτα εμφύλιους πολέμους, έζησε την Πολιτιστική Επανάσταση του Μάο και μόλις τα τελευταία τριάντα χρόνια επιτρέπεται στους πολίτες της να έχουν χρήματα. Επομένως το χρήμα είναι όπως το λέω ένα πρωτόγνωρο παιχνίδι γι’ αυτούς. Λέμε στη Δύση ότι σήμερα η Κίνα άλλαξε και έγινε μία άλλη χώρα, αλλά είναι ακόμη ισχυρό το κινεζικό στοιχείο. Τα στερεότυπα σε ισχύ που το επιβεβαιώνουν τα βλέπεις στα ρούχα τους, στη συνήθειά τους να τρώνε ρύζι κάτω από τις ομπρέλες σε υπαίθριες αγορές, να κάνουν Τάι Τσι στα πάρκα. Αν εξαιρέσεις το Πεκίνο και τη Σαγκάη που έχουν δέκα Starbucks, το υπόλοιπο κομμάτι της χώρας είναι σφιχτά κινεζικό. Υπάρχουν βέβαια δυτικές εταιρείες, αλλά ακόμη και τώρα όταν μπει Δυτικός στο μετρό τον κοιτάζουν περίεργα. Για αυτόν τον λόγο υπολογίζω ότι η φωτογραφία μου θα υπάρχει τουλάχιστον σε πενήντα σπίτια στο Πεκίνο, ως σουβενίρ μίας συνάντησής τους με κάποιον από τη Δύση».

Η συγγραφική του πορεία ξεκίνησε το 2002 με το μυθιστόρημα «Η πράσινη πόρτα» που ήταν υποψήφιο για το βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω». Το μυθιστόρημά του «Ο άνθρωπος καλαμπόκι» ήταν υποψήφιο για το βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ για το 2007, καθώς και για το βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω», ενώ το μεταφρασμένο σε έντεκα γλώσσες «Το θαύμα της αναπνοής» (2009), τιμήθηκε με το βραβείο The Athens Prize for Literature του περιοδικού «(δε)κατα» και ήταν υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας, καθώς και για το βραβείο Jean Monnet στη Γαλλία. Βιβλία του κυκλοφορούν επίσης και στα γαλλικά, σερβικά, τουρκικά, ολλανδικά, ιταλικά. Ο Δημήτρης Σωτάκης σχεδόν κάθε δύο χρόνια εμφανίζεται με ένα καινούργιο βιβλίο.

«Κάθε συγγραφέας έχει έναν εσωτερικό ρυθμό, μία εσωτερική ταχύτητα, από την οποία προκύπτουν τα βιβλία του. Δεν είναι θέμα έμπνευσης. Το έχω αισθανθεί μία φορά βέβαια να νιώσω ότι με χτυπά ηλεκτρικό ρεύμα με μία ιδέα και να ξέρω ότι μπορώ να την εκμεταλλευτώ γράφοντας βιβλίο. Με αυτήν την εσωτερική ταχύτητα πασχίζεις να δώσεις στίγμα ότι υπάρχεις, να ακουστεί αυτή η φωνή σου ανάμεσα στην κοινότητα των ανθρώπων. Οπότε τα δύο χρόνια είναι καλή απόσταση για μένα για να δίνω το παρών. Ιδέες έχω άπειρες, το θέμα είναι ποια από όλες θα γραπώσεις και θα την εξελίξεις να την κάνεις μυθιστόρημα».

Στις πρώτες σελίδες του «Μεγάλου Υπηρέτη» υπάρχει η αίσθηση της αδιόρατης απειλής, ότι κάτι επίκειται…

Το βιβλίο ανήκει σε νέο κύκλο για την οπτική μου. Τα προηγούμενα εστίαζαν στο τι θυσιάζουμε για να κατακτήσουμε την ευτυχία. Τώρα η μετατόπιση γίνεται επειδή με απασχολούν πολύ οι κοινωνικοί ρόλοι. Ολοι μας από μηδέν ετών υιοθετούμε κάποιους ρόλους: Είμαι γιος, πατέρας, κόρη, εραστής, φίλος. Παίζεται μία παράσταση και υιοθετούμε ή κοπιάρουμε κάποιους ρόλους. Αυτό όλο κρύβει πολλά απωθημένα, πολλές επιθυμίες που δεν εκφράζονται και πολλούς περιορισμούς. Υπάρχει αυτισμός και μία ασφυκτική συνέπεια στο να ακολουθήσουμε κάτι. Ο «Μεγάλος Υπηρέτης» έχει να κάνει με τον εύπορο επιχειρηματία που η ζωή του βρίσκεται σε χάος και προσλαμβάνει κάποιον να του τακτοποιήσει κάπως αυτό το χάος. Εχει να κάνει με την εξουσία από άνθρωπο προς άνθρωπο και από τη ματαιότητα αυτής της προσπάθειας. Ετσι κινείται άλλωστε η ανθρώπινη φύση. Πάντα θέλουμε να καταδυναστεύουμε κάποιον, ακόμα και υποσυνείδητα. Το βιβλίο έχει να κάνει με τη φοβερή μοναξιά που βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος. Θα έλεγα ότι είναι το πιο εξομολογητικό μου βιβλίο. Μιλά για τον αυτισμό με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα σύγχρονα θέματα, τον έρωτα, τον ψυχισμό, τη διάνοιά μας όλη. Οτι ζούμε τη ζωή μας μέσω αντιπροσώπων, χωρίς καθόλου να κοπιάσουμε και θέλουμε πάντα να είμαστε νικητές. Δεν μπορώ αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, δηλαδή οι άνθρωποι να αντιμετωπίζουν τη ζωή ως διαγωνισμό.

Σαν να έχει διαποτίσει το αμερικανικό τηλεοπτικό ριάλιτι σόου τη συμπεριφορά μας;

Είναι φοβερή σήψη αυτό. Πραγματικά με συγκινεί ένας άνθρωπος που θα πει «δεν μπορώ να το κάνω αυτό, δεν θα τα καταφέρω, έχασα». Η ήττα κρύβει χαρά, δύναμη, απελευθέρωση, αναγέννηση. Δεν μπορώ να είμαι σε όλα καταπληκτικός. Η ήττα μπορεί να οδηγήσει και σε γοητεία, σε ερωτισμό.

Μήπως η παραδοχή της ήττας  έχει καταβολές στο ασιατικό – κινεζικό σύστημα σκέψης;

Δεν είμαι βέβαιος. Δεν γράφω με γεωγραφικούς άξονες. Δεν με αφορά λογοτεχνικά η πραγματικότητα. Πάντα οι ήρωες μου ζούνε σε αόρατες περιοχές. Απέχουν από οτιδήποτε σχετίζεται με την πραγματικότητα. Η λογοτεχνία είναι για μένα ένας τρόπος για να δραπετεύσω από τη ζωή μου, που δεν είναι ιδιαίτερα συναρπαστική. Δεν λέω ότι είναι χάλια ή ζωή μου. Ολοι μάλλον ζούμε μέτριες ζωές, με κάποιες βέβαια εξάρσεις, αλλά ok… Αρα δεν θα μπορούσα να γράφω κάτι ρεαλιστικό, παρά μόνο κάτι που θεωρείται παράδοξο, αλλόκοτο. Δεν ξέρω αν η Κίνα με επηρέασε συνειδητά.

Ο Μεγάλος Υπηρέτης λοιπόν υπηρετεί τη μοναξιά μας;

Μεγάλος Υπηρέτης είμαστε όλοι εμείς που υπηρετούμε κάποιες αρχές ώστε να δικαιωθούμε στην ευτυχία. Αυτό όπου όλοι έχουμε μπει σε μια τροχιά, πάνω σε ένα όχημα και πηγαίνουμε για να λέμε ότι περνάμε καλά.

Σαν μία αίσθηση «wow!» ότι όλα είναι καταπληκτικά.

Αυτό ακριβώς κρύβει έναν εκβιασμό να είμαστε χαρούμενοι. Ομως δικός μου στόχος είναι η γαλήνη, να ζούμε ήρεμα.

Η διεκδίκηση της γαλήνης μπορεί να κατηγορηθεί για συναισθηματική απονέκρωση, απολιτικοποιημένη στάση ζωής.

Δεν με αφορά. Δεν μπορώ να ζήσω μια παράλληλη ζωή σε σχέση με το τι θέλει ο διπλανός μου. Οταν θέλω να απέχω, δεν θα σταθώ στο πώς θα φανώ στους έξω. Αυτή η δεκαετία έχει βγάλει πολλή οργή. Θεωρώ μάταιο να βγάζει κάποιος τόσο θυμό. Χάνεις χρόνο. Μπορεί τα βιβλία μου να έχουν αλλόκοτες συνθήκες, να είναι εξωφρενικά, όμως είναι ανθρωποκεντρικά. Πιστεύω στην ανθρώπινη δυναμική. Δεν είμαι απαισιόδοξος.

Ποια εξωφρενική συνθήκη εντόπισες στην πραγματικότητα τελευταία;

Το αδύνατον της επικοινωνίας των ανθρώπων. Εχω χρόνια να ακούσω κάποιον να μου πει ότι ερωτεύτηκε. Δεν είπα ότι τελειώσαμε, αλλά έχει αλλάξει αυτό. Μας έχει φάει η πολλή πραγματικότητα. Τίποτα το φαντασιακό, ονειρικό, ιδεατό, το να φτιάξουμε κόσμους. Πουθενά επιθυμία, καρδιά. Πολύς εγκέφαλος και πολλά τακτοποιημένα γύρω μας πράγματα…