Το αβγό της Βαϊμάρης

Δεν έχει το βάθος του υπαρξιακού ερωτήματος που βασάνισε κάποια στιγμή τον πιο γνωστό θαλασσοπόρο. Εχει όμως κάτι από το αβγό του. Και γι’ αυτό το ερώτημα μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Εφτιαξε η ΝΔ την κοινωνία ή η κοινωνία τη ΝΔ; Το ερώτημα δεν είναι διαχρονικό. Αφορά μια συγκεκριμένη περίοδο και – ακόμη περισσότερο – μια συγκεκριμένη πολιτική ατζέντα, η οποία φαίνεται να έχει πλειοψηφικά χαρακτηριστικά στην κοινή γνώμη. Ανησυχία για το Προσφυγικό, μια κάποια αισιοδοξία για την επόμενη μέρα, αλλά και σύμπλευση με ένα δόγμα «νόμος και τάξη» που ξεκινάει από το πανεπιστημιακό άσυλο και φτάνει ως την εφαρμογή του τελευταίου αντικαπνιστικού νόμου.

Είναι ένα ερώτημα εάν αυτή η ατζέντα απέκτησε πλειοψηφικά χαρακτηριστικά επειδή έπεισε ο προγραμματικός λόγος του Κυριάκου Μητσοτάκη ή, αντίθετα, εάν ο Κυριάκος Μητσοτάκης έπιασε το πνεύμα της εποχής – το Zeitgeist μιας κοινωνίας που μοιάζει να αφήνει πίσω της την κρίση με μια σχεδόν μεταπολεμική διάθεση ευφορίας. Τα πράγματα, μοιάζει να λέει η κοινή γνώμη, ήταν τόσο άσχημα που τώρα δεν μπορεί παρά να πάνε καλύτερα. Κινούνται τα πράγματα στη σωστή κατεύθυνση, ρωτούν επομένως οι δημοσκόποι. Ναι, απαντούν οι περισσότεροι. Αλλά σε αυτήν τη θετική απάντηση δεν μπορεί να μη διακρίνει κανείς μια δόση βολονταρισμού, εκείνη την επιθυμία που πιστεύει κανείς πως, έπειτα από τόσες δυσκολίες, είναι χρέος της ζωής να την κάνει πραγματικότητα.

Μένει να φανεί εάν αυτή η περίοδος της μεταπολεμικής αισιοδοξίας θα έχει το μάκρος της ευδαιμονικής περιόδου που ακολούθησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή εάν θα είναι περισσότερο μια Βαϊμάρη, ένα φωτεινό αλλά σύντομο διάλλειμα ανάμεσα σε δυο καταστροφές. Μένει να φανεί, με μια απλά λόγια, εάν μαζί με την πρώτη κρίση που χτύπησε το 2010 και τη δευτερογενή κρίση μέσα στην κρίση του 2015, αφήσαμε πίσω μας και όλους τους κινδύνους υποτροπής.

Ξεμπερδέψαμε; Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα. Μπορεί όμως να υποθέσει τι πρέπει να κάνει για να μην επιστρέψει ο εφιάλτης. Κι αυτό που κάνει, είναι να φτιάξει μια ατζέντα, να δημιουργήσει δηλαδή μια καθημερινότητα, από την οποία θα απουσιάζουν όλα εκείνα τα στοιχεία που συνδέθηκαν άμεσα ή έμμεσα με την κρίση. Θέλουμε ένα σπάταλο κράτος; Οχι. Πανεπιστήμια που να βρέχει μολότοφ; Ούτε. Νόμοι που να μην εφαρμόζονται; Με τίποτε. Δεν θέλουμε τίποτε που να θυμίζει το προηγούμενο μπάχαλο, όλες εκείνες τις παθογένειες της Μεταπολίτευσης και εκείνον τον εθνικό εξαιρετισμό που πιστοποιεί πως πολλά από αυτά που ζήσαμε «γίνονταν μόνο στην Ελλάδα».

Είναι μια διάθεση που έχει καταγραφεί σε όλες τις μετρήσεις. To 75%, λέει η δημοσκόπηση της Pulse για τον Σκάι, συμφωνεί με την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου. Το 66% συμφωνεί με τη νέα ρύθμιση για το πανεπιστημιακό άσυλο. Εχει τη σημασία του ότι με την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου συμφωνεί το 65% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ και με τη ρύθμιση για το άσυλο οι τέσσερις στους δέκα ψηφοφόρους του κόμματος. Και έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία πως, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της Prorata για την Εφημερίδα των Συντακτών, το 57% δεν θεωρεί πως η αστυνομία ασκεί υπερβολική βία – κι αυτό παρά τα κρούσματα αστυνομικής αυθαιρεσίας που έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Ή πως το 58% θα «αισθανόταν ασφαλές» με τις παρεμβάσεις της αστυνομίας στους πανεπιστημιακούς χώρους και το ίδιο ποσοστό θα αισθανόταν κι αυτό «ασφαλές» με τις εκκενώσεις κατειλημμένων κτιρίων. Δημοκρατικά ασφαλές.

Είναι μια στροφή που μπορεί να χαρακτηριστεί συντηρητική αυτή; Ή είναι η ανάγκη για μια δημοκρατία λειτουργική και κανονική όπως δεν είχε υπάρξει ποτέ εδώ, ούτε καν στα χρόνια της περιλάλητης κανονικότητας, αλλά υπάρχει σχεδόν παντού στην ήπειρο ως ευρωπαϊκό υπόδειγμα; Το ερώτημα μπορεί να τεθεί κι αλλιώς. Εγινε συντηρητική η γαλλική κοινωνία επειδή δεν άνοιξε ρουθούνι όλες εκείνες τις φορές που η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ κάλεσε την αστυνομία στο πανεπιστήμιό της στο Παρίσι; Θρήνησε κανείς το χαμένο πνεύμα του Μάη του ’68 με τις αστυνομικές παρεμβάσεις εκεί ακριβώς όπου ξηλώνονταν άλλοτε τα πλακάκια επειδή έκρυβαν μια φανταστική παραλία; Ούτε καν ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ.

Θα ήταν λάθος να ταξινομήσει κανείς ιδεολογικά τη διάθεση με βάση την ανοχή ή μη απέναντι στο κυνήγι του πρύτανη από φοιτητές ή λιγότερο φοιτητές σε ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα – και μάρτυρας ο κόκκινος Ντάνι. Το δίπολο συντηρητισμός / προοδευτισμός αφορά προκλήσεις που συνυφαίνονται με αυτόν και όχι με τον περασμένο αιώνα. Εξάλλου, όπως συμβαίνει με το αυγό του Κολόμβου, έτσι και το αβγό του Κυριάκου θα μείνει μάλλον αναπάντητο. Κι έπειτα, ακόμη και αν ο Μητσοτάκης έπιασε απλώς το πνεύμα της εποχής, είναι αυτός που καλλιέργησε την προσδοκία πως αυτή η εποχή μπορεί να έρθει. Συνεκδοχικά, θα είναι και αυτός που θα εισπράξει την απογοήτευση ή ακόμη και την οργή εάν, από την οικονομία και την ανάπτυξη έως την αξιοκρατία και την ασφάλεια, διαψευστούν οι προσδοκίες. Γιατί τότε δεν θα έχει σημασία ούτε το αβγό του Κολόμβου ούτε το αβγό του Κυριάκου. Το ερώτημα τότε θα είναι για το αβγό της Βαϊμάρης.