Περί «κρίσης καπιταλισμού»

Πολλά πρόσφατα βιβλία και άρθρα για την «κρίση του καπιταλισμού» προβλέπουν την κατάρρευσή του. Για όσους θυμούνται τη δεκαετία του 1990, υπάρχει μια παράξενη ομοιότητα με τη λογοτεχνία της εποχής, που υποστήριζε ότι το χεγκελιανό «τέλος της ιστορίας» πλησίαζε. Εκείνη η θεωρία αποδείχθηκε λανθασμένη. Το ίδιο λανθασμένη, πιστεύω, θα αποδειχθεί και η πρόσφατη πρόβλεψη.

Τα γεγονότα δείχνουν πως ο καπιταλισμός δεν βρίσκεται καν σε κρίση. Είναι ισχυρότερος από ποτέ, τόσο με όρους γεωγραφικής κάλυψης όσο και επέκτασης σε τομείς όπως η αναψυχή ή τα social media, όπου έχει δημιουργήσει εντελώς νέες αγορές και έχει εμπορευματοποιήσει πράγματα που, ιστορικά, δεν αποτελούσαν ποτέ αντικείμενα συναλλαγών.

Γεωγραφικά, ο καπιταλισμός είναι σήμερα ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής σε όλο τον κόσμο: στη Σουηδία ο ιδιωτικός τομέας απασχολεί άνω του 70% της εργατικής δύναμης, στις ΗΠΑ το 85% και στην Κίνα ο (καπιταλιστικά οργανωμένος) ιδιωτικός τομέας παράγει το 80% της προστιθέμενης αξίας. Αυτό βέβαια δεν ίσχυε πριν από την κατάρρευση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη και τη Ρωσία, ούτε προτού η Κίνα προχωρήσει στη λεγόμενη «μεταμόρφωσή» της. Χάρη στην παγκοσμιοποίηση και τις τεχνολογικές επαναστάσεις, νέες αγορές δημιουργήθηκαν: όπως η τεράστια αγορά των προσωπικών δεδομένων, οι αγορές ενοικίασης αυτοκινήτων και σπιτιών και η αγορά για χώρους που προσφέρονται σε αυτοαπασχολούμενους.

Η κοινωνική σημασία αυτών των νέων αγορών είναι ότι βάζοντας μια τιμή σε πράγματα για τα οποία μέχρι τώρα δεν γίνονταν συναλλαγές, απλά προϊόντα μεταμορφώνονται σε αγαθά με ανταλλακτική αξία. Δηλαδή ο καπιταλισμός ενισχύεται και επεκτείνεται σε νέους τομείς που δεν υπήρχαν τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Πώς λοιπόν μπορούμε να μιλάμε για κρίση;