Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διακυβέρνησης

Το πρώτο νομοσχέδιο της νέας διακυβέρνησης που αφορά το επιτελικό κράτος και κατέστη τελικά ο νόμος 4622/2019 συνιστά μια εμβληματική μεταρρύθμιση για τη λειτουργία του κράτους. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα εγχειρίδιο διακυβέρνησης που εισάγεται για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη. Στον διαδραμόντα χρόνο από τη δημοσίευση του νόμου έχουν ήδη συντελεστεί σημαντικές αλλαγές στον τρόπο άσκησης της διακυβέρνησης.

Πρώτον, το Υπουργικό Συμβούλιο έχει αποκτήσει κανονικότητα και τυποποίηση η οποία ήταν άγνωστη στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Περιοδικές μηνιαίες συνεδριάσεις με προκαθορισμένη ημερήσια διάταξη, στην οποία τα μέλη της κυβέρνησης μπορούν εγκαίρως να θέτουν θέματα. Κυρίως όμως κατά τη διάρκεια των υπουργικών συμβουλίων παράγονται οι δημόσιες πολιτικές τις οποίες στη συνέχεια καλούνται να εξειδικεύσουν οι αρμόδιοι υπουργοί. Στο Υπουργικό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, μάλιστα, θα εγκριθούν τα σχέδια δράσης όλων των υπουργείων για το έτος 2020.

Δεύτερον, το επίπεδο προσήλωσης των μελών της κυβέρνησης και των υφυπουργών στις διαδικασίες κοινοβουλευτικού ελέγχου έχει βελτιωθεί  γεωμετρικά. Σε σύνολο 180 επίκαιρων ερωτήσεων που προγραμματίστηκαν για συζήτηση στη Βουλή συζητήθηκαν 142, ποσοστό που πλησιάζει το 80% (ενόσω στην προηγούμενη βουλευτική περίοδο το ποσοστό ήταν λίγο πάνω από το 50%, ήτοι συζητήθηκαν 1.676 από 3.271). Επιπλέον, ο νυν πρωθυπουργός έχει προσέλθει στην προβλεπόμενη Ωρα του Πρωθυπουργού για να απαντήσει σε 4 επίκαιρες ερωτήσεις πολιτικών αρχηγών και βουλευτών σε διάστημα 4 μηνών από την ψήφο εμπιστοσύνης προς τη νέα κυβέρνηση, όταν ο πρώην πρωθυπουργός κ. Τσίπρας κατά τη διάρκεια της τελευταίας θητείας του απαντούσε μία φορά ανά 4 μήνες (σε συνολικά 43,5 μήνες κατατέθηκαν 319 επίκαιρες ερωτήσεις και συζητήθηκαν 11).

Τρίτον, έχει ήδη εγκατασταθεί στην προεδρία της κυβέρνησης το ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα για την παρακολούθηση και αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου («ΜΑΖΙ»), το οποίο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία από την αρχή του Δεκεμβρίου, όπου ήδη καταγράφονται οι στόχοι, οι δράσεις και τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης κάθε υπουργείου.

Τέταρτον, για πρώτη φορά στελεχώθηκαν τα ιδιαίτερα γραφεία υπουργών, υφυπουργών και γραμματέων από ορισμένο αριθμό αποσπασμένων και μετακλητών υπαλλήλων που προβλέπονται στον νόμο, χωρίς καμία παρέκκλιση, ώστε να είναι απολύτως εφικτή η λογοδοσία και ο έλεγχος όλου του ανθρώπινου δυναμικού πολιτικής διοίκησης.

Πέμπτον, στελεχώθηκε και λειτούργησε με πλήρες επιχειρησιακό πρόγραμμα και δομές εσωτερικού ελέγχου η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η οποία συγκέντρωσε σε ένα σώμα όλα τα όργανα του Δημοσίου που ελέγχουν την ιδιωτική οικονομία.

Επιπλέον βρίσκονται σε στάδιο υλοποίησης, σύμφωνα με τον προγραμματισμό, η εκπόνηση του εγχειριδίου νομοπαρασκευαστικής μεθοδολογίας και το υπόδειγμα ανάλυσης συνεπειών ρύθμισης, καθώς και η επί θητεία τοποθέτηση υπηρεσιακών γραμματέων προερχομένων από τη διοίκηση με επιλογή από ανεξάρτητη επιτροπή που θα αναλάβουν την αρμοδιότητα του προσωπικού και των συμβάσεων των υπουργείων. Και, βεβαίως, επίκειται η δεύτερη φάση ανάπτυξης του επιτελικού κράτους που θα αφορά την κάθετη οργάνωσή του στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με επισπεύδοντα τον υπουργό Εσωτερικών.

Το εγχείρημα του επιτελικού κράτους περιγράφηκε με θετικό πρόσημο στην 4η Εκθεση μετα-προγραμματικής ενισχυμένης εποπτείας που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την τρέχουσα εβδομάδα: «Η φιλόδοξη νομοθεσία για τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, που συνιστούσε το πρώτο μείζον νομοθέτημα το οποίο έφερε η νέα κυβέρνηση, εισήγαγε έναν αριθμό θεμελιωδών διατάξεων για τον εκμοντερνισμό της δημόσιας διοίκησης, περιλαμβανομένης της ενδυνάμωσης της δυνατότητας κεντρικού συντονισμού της κυβέρνησης. Δεδομένου ότι ο αδύναμος συντονισμός συνιστούσε μια μακρά αδυναμία της δημόσιας διοίκησης, η ενδυνάμωση του ρόλου και των μέσων της Προεδρίας της Κυβέρνησης συνιστά σημαντική μεταρρύθμιση. Περαιτέρω, αυτή η μείζων κωδικοποιητική νομοθεσία παγιοποιεί τον ρόλο του Υπουργικού Συμβουλίου και θέτει συγκεκριμένες διατάξεις για τον ετήσιο συντονισμό και την παρακολούθηση των κυβερνητικών προτεραιοτήτων. Ο νόμος επίσης περιλαμβάνει διατάξεις για την εναρμόνιση και την ενδυνάμωση της νομοθετικής πρωτοβουλίας της κεντρικής κυβέρνησης, περιλαμβανομένης της βελτίωσης της διαδικασίας αξιολόγησης συνεπειών του νόμου».

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είναι υπουργός Επικρατείας