Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι

Πραγματικά, ποια αρετή – βαρύτητα ή ελαφρότητα – ανταποκρίνεται καλύτερα στην ανθρώπινη μοίρα; Και πού σταματάει το σοβαρό για να παραχωρήσει τη θέση του στο επιπόλαιο, και αντιστρόφως; Ερώτημα καίριο και κεντρικό της ιδιωτικής και δημόσιας σφαίρας, της ανθρώπινης ζωής εν γένει. Μέσα στο εμβληματικό έργο του Μίλαν Κούντερα η σοβαρότητα και η αφέλεια εναλλάσσονται στο πλαίσιο μιας τέχνης του παραδόξου. Ζωή και θάνατος αποδίδονται ως μια ονειρική θλίψη και σκληρή μαύρη φάρσα ταυτόχρονα. Αλλά αφήνοντας κατά μέρος τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, πόσο παρωδία μπορεί να καταναλώνει η πολιτική ζωή;
Δεν γίνεται κανένας γελοίος με αυτό που είναι, αλλά με αυτό που προσποιείται ότι είναι, λέει ο φιλόσοφος. Γίνεσαι ελαφρύς όταν παριστάνεις τον σπουδαίο. Χάνεις την μπάλα όταν υποδύεσαι τον παίκτη. Αν δώσουμε σημασία στις δηλώσεις των τελευταίων ημερών εξ αριστερών και δεξιών, σε ακραίες τηλεοπτικές χυδαιότητες του χαβαλέ και στους ανεμοστρόβιλους των fake news στα social media, μας σώζει μόνο η αποδοχή της «αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι» ως αναπόσπαστου μέρους της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Ασήμαντα θέματα φουσκώνουν στη σκιά των σοβαρών και ο καθείς ξιφουλκεί απερίσκεπτα χάνοντας τα όρια της γελοιότητας. Είναι άραγε η ασημαντότητα της μικρόνου αντίληψης, η ελάχιστη στοχαστική επάρκεια ή ο ακαταμάχητος πόθος του δεκάλεπτου δημοσιότητας του Αντι Γουόρχολ. Πιθανώς ο συνδυασμός όλων.

Αν επιλέξεις ως αφετηρία την πολιτική ορθότητα της λυρικής «ευαισθητοποίησης» για τις παράφορες αδικίες της ζωής, μπορείς τραβώντας παράδοξα το σκοινί να αναρωτηθείς αν είναι ποινικά κολάσιμη η σουβλακομαχία έξω από camp μουσουλμάνων προσφύγων, και αν εκκινήσεις με την κυνική οπτική ενός μαθηματικού ορθολογισμού, σου φαίνεται έκφραση ελευθερίας ο εθνικιστικός παροξυσμός. Αν παρά το γεγονός ότι είσαι πρωτευόντως δικηγόρος και μετά βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ μπορείς να επιχειρηματολογείς χωρίς περίσκεψη υπέρ του δικαιώματος των μολότοφ να υπάρχουν αν δεν εκσφενδονίζονται, σημαίνει ότι πέρασες ξυστά από τη νομική σκέψη. Και αν αγνοείς τη σημασία του δημόσιου λόγου της τηλεόρασης και σκανδαλίζεσαι σεξιστικά, να επιδίδεσαι σε βλακώδεις και ανυπόληπτες αναπαραστάσεις γεγονότων που μόνο αστείες δεν είναι, αποδεικνύει ότι έχεις χαθεί στους δρόμους του αμοραλισμού.
Η πολιτική ξεκινάει όταν τελειώνουν τα όρια της γελοιότητας. Ο δημόσιος λόγος είναι μια ευθύνη από μόνος του, είτε χρησιμοποιείς τα μικρόφωνα της Βουλής είτε τον αφήνεις αβασάνιστα να αιωρείται στο Twitter είτε έχεις την ευκολία να ψυχαγωγείς από το τηλεοπτικό στούντιο.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός, συγκοινωνιολόγος – συγγραφέας.