Η συνωμοσία, η κρίση {LF}και η ρήξη με τα Ανάκτορα

Στο προηγούμενο μέρος του αφιερώματος για το βασιλικό πραξικόπημα του Ιουλίου 1965 παρουσιάστηκε η πλεκτάνη που έστησαν εις βάρος του Γ. Παπανδρέου ο «πιστός του φίλος» υπουργός Εθνικής Αμυνας Πέτρος Γαρουφαλιάς και ο αρχηγός του ΓΕΣ στρατηγός Γεννηματάς, καθώς είχαν «πείσει» τον νεαρό μονάρχη ότι ο Παπανδρέου ετοίμαζε πραξικόπημα για να τον εκθρονίσει! Ακολουθεί η αναγκαστική παραίτηση της κυβέρνησης Παπανδρέου. Πρωθυπουργός της αποστασίας ορκίζεται τότε πρόεδρος της Βουλής Γεώργιος Νόβας.

Η εμπιστοσύνη. Η επιλογή του Γ. Νόβα δεν ήταν έμπνευση της τελευταίας στιγμής. Το σενάριο είχε σχεδιασθεί από το τέλος Ιουνίου, όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου ανακοινώνει στο «Μικρό Υπουργικό Συμβούλιο» την απόφασή του να προχωρήσει σε αντικατάσταση του αρχηγού ΓΕΣ Γεννηματά. Ο «πιστός φίλος» Πέτρος Γαρουφαλιάς σπεύδει να ενημερώσει τον βασιλιά. Ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου, υφυπουργός Αμυνας, είχε πολλές φορές προειδοποιήσει τον Παπανδρέου για τον υπονομευτικό ρόλο του Γαρουφαλιά.

Κάποιες φορές τόλμησα να ρωτήσω τον Γέρο, γιατί συνεχίζει να εμπιστεύεται τον Γαρουφαλιά. Το πρόσωπό του έπαιρνε μια θλιμμένη όψη και περιοριζόταν στην αποστροφή: «Αφησέ το τώρα, παιδί μου». Από τον Ιανουάριο η ΚΥΠ είχε δώσει πληροφορίες για τον ρόλο του Γαρουφαλιά, ο οποίος επεδίωκε για λογαριασμό του βασιλιά να παγιώσει τον έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων από τα Ανάκτορα και τους Αμερικανούς και για λογαριασμό του να ανατρέψει τον Παπανδρέου και να αναλάβει την πρωθυπουργία.

Η απόφαση του Παπανδρέου για αλλαγή της στρατιωτικής ηγεσίας μεταφέρεται στα Ανάκτορα από τον Γαρουφαλιά ως «συνωμοσία» με στόχο το Στέμμα. Την επομένη ο διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Κωνσταντίνου, Κ. Χοϊδάς – με ενεργό ρόλο στο βασιλικό πραξικόπημα -, αξιώνει με επιστολή (!) από τον πρωθυπουργό να μην προχωρήσει σε αλλαγές χωρίς τη συγκατάθεση του βασιλιά! Τότε πείθεται και ο Παπανδρέου ότι ο «πιστός Πέτρος» δεν είναι και τόσο «πιστός»… και αποφασίζει να τον αντικαταστήσει και να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο Αμυνας.

Αυτή η απόφαση πυροδότησε την κρίση και τη ρήξη με τα Ανάκτορα. Είχε προηγηθεί η σκευωρία του ΑΣΠΙΔΑ με στόχο τον Ανδρέα Παπανδρέου. Η ΕΡΕ και οι εφημερίδες της Δεξιάς ξεσπάθωσαν και κατηγόρησαν τον Γ. Παπανδρέου ότι με την ανάληψη του υπουργείου Αμυνας στοχεύει να «κουκουλώσει» τις ανακρίσεις που είχαν ήδη αρχίσει για τον ΑΣΠΙΔΑ.

Ο Κ. Μητσοτάκης. Το πρώτο δημοσίευμα για τον ΑΣΠΙΔΑ εμφανίζεται στον «Ημερήσιο Κήρυκα» της Λάρισας, δημοσιογραφικό όργανο προσκείμενο στον Κ. Ροδόπουλο, σκληροπυρηνικό στέλεχος της ΕΡΕ. Είχε προηγηθεί έκθεση από την Κύπρο του στρατηγού Γρίβα, πρωταγωνιστή της σκευωρίας, προς τον βασιλιά και τον Γαρουφαλιά. Ολοι και όλα πίσω από την πλάτη του πρωθυπουργού. Το υπουργείο Αμυνας σπεύδει να αναθέσει στον αντιστράτηγο της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης Ι. Σίμο να διεξαγάγει ανακρίσεις.

Ολη αυτή η καλοστημένη ιστορία είναι βούτυρο στο ψωμί του Κ. Μητσοτάκη. Μπαίνει στο παιχνίδι με τη βοήθεια του Πάνου Κόκκα, ιδιοκτήτη της «Ελευθερίας», και αρχίζει η βεντέτα με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Κόκκας με ενυπόγραφα άρθρα υιοθετεί το σενάριο της Δεξιάς και ζητεί από τον Γ. Παπανδρέου να μην αναμένει το πόρισμα των ανακρίσεων και να «παραμερίσει αμέσως τον υιόν του», τον οποίο χαρακτηρίζει «κακό δαίμονα της Ενωσης Κέντρου»! Εμφανές και το μήνυμα. Υπάρχουν αντικαταστάτες – διάδοχοι του Γ. Παπανδρέου από την ίδια παράταξη!..

Από την αντίπερα όχθη «Το Βήμα» γράφει (27 Μαΐου): «Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ στερουμένη σοβαρότητος εχρησιμοποιήθη ως πρόφασις από την χούνταν των αμετανοήτων νοσταλγών του παρελθόντος διά την εκκαθάρισιν των νομιμοφρόνων αξιωματικών» και ζητεί την άμεση απομάκρυνση του αρχηγού ΓΕΣ Γεννηματά, ο οποίος είχε ανάμειξη και στο εκλογικό πραξικόπημα του 1961.

Ο στρατηγός Σίμος μεταβαίνει στην Κύπρο όπου εξετάζει 93 μάρτυρες και αποφαίνεται :

«Απεδείχθη πράγματι ότι εγένετο κίνησις ιδρύσεως οργανώσεως υπό την επωνυμίαν ΑΣΠΙΔΑ υπό ομάδος αξιωματικών με τον ιδιοτελή σκοπόν την εξυπηρέτησιν ατομικών συμφερόντων αυτών και των μελών της οργανώσεως διά της προωθήσεως μεμυημένων αξιωματικών εις επικαίρους και σημαινούσας θέσεις ή και τινα άλλον απώτερον, όστις ούτε απεδείχθη εκ της εξετάσεως ούτε διεφάνη… Δεν απεδείχθη ότι η κίνησις αύτη είχε πολιτικάς επιδιώξεις ή σύνδεσμον τινά με πολιτικά πρόσωπα».

Βασιλική εντολή. Πρόθυμος και πάλι ο Γαρουφαλιάς πηγαίνει στην Κέρκυρα, στις 5 Ιουνίου, συναντά τον βασιλιά και επιστρέφει με τη «βασιλική εντολή» προς τον Παπανδρέου να παραπέμψει την υπόθεση στο Στρατοδικείο! Υπακούει στη βασιλική εντολή και για λόγους ισορροπίας παραπέμπει και την υπόθεση «Περικλή» που αφορούσε την ανάμειξη του Στρατού στο εκλογικό πραξικόπημα του 1961.

Ο αείμνηστος Γέρος της Δημοκρατίας είχε έντονες ευαισθησίες, οι οποίες και εξηγούν κάποιες λανθασμένες και συμβιβαστικές επιλογές και αποφάσεις. Είχα την ευκαιρία να συζητήσω μαζί του και με τους στενούς συνεργάτες του, Ανδρέα Μοθωνιό και Αρη Καχριμάνη, για την απόφασή του να αναλάβει προσωπικώς του υπουργείο Αμυνας και την αποδοχή της βασιλικής εντολής για παραπομπή της υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ στο Στρατοδικείο. Είναι περίεργο, αλλά είμαι βέβαιος ότι η πρώτη συνδέεται με την ευαισθησία έναντι του «πιστού φίλου Πέτρου». Είχε πεισθεί ότι ο Γαρουφαλιάς «έσκαβε τον λάκκο του», αλλά δεν ήθελε να τον θίξει με τον διορισμό κάποιου άλλου. Δεν συνεδέετο η απόφαση με την πρόθεση να προστατεύσει τον Ανδρέα. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τη δεύτερη απόφαση. Μπορούσε να αποδεχθεί το πόρισμα Σίμου, το οποίο δεν είχε πολιτικές προεκτάσεις. Από ευαισθησία, λόγω της ανάμειξης του ονόματος του Ανδρέα, έπεσε στην παγίδα των Ανακτόρων και της χούντας.

Εκτοτε το παιχνίδι το παίζουν άλλοι… και οι εξελίξεις είναι ραγδαίες. Ο Παπαδόπουλος οργανώνει το γνωστό σαμποτάζ στον Εβρο, το οποίο οι δεξιές εφημερίδες αποδίδουν στους κομμουνιστές. Ο Παπαδόπουλος τη «γλιτώνει» και επί κυβερνήσεων αποστατών προάγεται και τοποθετείται στο Γραφείο Ψυχολογικού Πολέμου στο ΓΕΣ, θέση – κλειδί για τα σχέδιά του!

Ο Γ. Παπανδρέου θέτει στις 21 Ιουνίου ζήτημα εμπιστοσύνης στη Βουλή. Επιδιώκει την ενίσχυση της ενότητας για την υλοποίηση της απόφασης για την αντικατάσταση του Γαρουφαλιά και του Γεννηματά. Ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής πήρε, αλλά άλλες ήταν οι βουλές των Ανακτόρων.

Κλείνοντας τη συζήτηση στη Βουλή διακήρυττε ότι «ο Στρατός θα εξυγιανθεί και θα ανήκει μόνο εις το Εθνος». Την προηγούμενη όμως ημέρα είχε λάβει επιστολή του Χοϊδά, με τη διαφωνία τού «Ρυθμιστή του Πολιτεύματος» στις προετοιμαζόμενες αλλαγές στη στρατιωτική ηγεσία. Η αδιάλλακτη στάση των Ανακτόρων δεν μετέβαλε τις προθέσεις του Παπανδρέου. Δεν μπορούσε πλέον να κάνει πίσω. Θα ήταν πρωθυπουργός χωρίς εξουσία, ένας αυλικός πρωθυπουργός, ένας «εξευτελισμένος πρωθυπουργός» κατά τον δικό του χαρακτηρισμό.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας