Η Βουλή ως εισαγγελέας

Η διάσταση απόψεων σχετικά με την κατά πλειοψηφία απόφαση της Επιτροπής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης για την εξαίρεση δύο μελών της έχει νομικό, πολιτικό και ευρύτερο θεσμικό ενδιαφέρον. Στεκόμαστε στο τρίτο. Εφόσον πρόκειται για επιτροπή που διενεργεί προκαταρκτική εξέταση για την ενδεχόμενη τέλεση ποινικών αδικημάτων, η συγκρότηση και η λειτουργία της οφείλει να πληροί ελάχιστους όρους ορθολογικότητας και να εγγυάται δίκαιη κρίση. Αυτό αναγκαία θέτει όρια στην ευχέρεια των κοινοβουλευτικών δυνάμεων να επιλέξουν τα μέλη που συμμετέχουν. Βεβαίως μπορεί να υπάρξει διάσταση απόψεων ως προς τα όρια. Πότε είναι κάποιος εξαιρετέος; Ωστόσο κάποιο όργανο πρέπει να αποφασίσει. Και αντιλαμβάνομαι ότι μπορεί να υπάρξει προβληματισμός εάν αυτός που αποφασίζει είναι η ίδια η Επιτροπή ή η Ολομέλεια, καθώς επίσης και εάν, σε κάθε περίπτωση, η Ολομέλεια διατηρεί την αρμοδιότητα να αποφανθεί είτε για το ζήτημα, είτε πάντως για το ποιο είναι το αρμόδιο όργανο. Αλλά και πάλι πρέπει το ζήτημα να επιλύεται. Διαδικαστικά ζητήματα δεν μπορούν να παραμένουν εκκρεμή καθώς αντικείμενο της Επιτροπής είναι να διενεργήσει την προκαταρκτική εξέταση, όχι να αναλίσκεται στα εσωτερικά της.

Ωστόσο, εφόσον πολιτικοί αποφαίνονται για τα διαδικαστικά, ανθρώπινο είναι να υπάρχει πειρασμός και δυσπιστία. Και το ζήτημα είναι πολύ ευρύτερο από όσο νομίζουμε. Για παράδειγμα, ζήτημα αμεροληψίας μπορεί να τεθεί ακόμη κι αν οποιοδήποτε μέλος της Επιτροπής έχει διατυπώσει θέση για την αθωότητα ή, κατά μείζονα λόγο, την ενοχή των προσώπων υπό διερεύνηση – π.χ. σε προεκλογική ομιλία. Ετσι, επανέρχεται ένα ζήτημα που συνήθως δεν αντιμετωπίζουμε με ευθύτητα: εάν η Βουλή κινήσει τη διαδικασία ποινικής ευθύνης υπουργού, πρέπει η ίδια να προβαίνει σε προκαταρκτική εξέταση; Μήπως είναι προτιμότερο να ανατίθεται αυτή η διαδικασία σε δικαστικό συμβούλιο συγκροτούμενο από δικαστές αυξημένου κύρους (π.χ. ειδικό συμβούλιο εφετών);

Αυτό μπορεί να γίνει και τώρα. Το άρθρο 86 παρ. 3 του Συντάγματος τελεί υπό αναθεώρηση. Μπορεί κάλλιστα να προβλεφθεί η υποχρεωτική ή έστω η προαιρετική ανάθεση τέτοιας εξουσίας στους έλληνες δικαστές. Αυτοί θα καλούνται να ενεργήσουν για τη συλλογή των αναγκαίων αποδεικτικών στοιχείων, ώστε να κριθεί εάν συντρέχει λόγος διώξεως. Με πόρισμα ή και χωρίς πόρισμα. Η Βουλή θα διατηρεί την εξουσία η ίδια να αξιολογήσει τα στοιχεία (ή και το πόρισμα) ή ακόμη και να προσδιορίσει ειδικότερα το αντικείμενο εξετάσεως. Αλλά η Βουλή είναι πρωτίστως πολιτικό όργανο. Αποτελεί τον κορμό του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Και η ευδόκιμη επιτέλεση της σημαίνουσας λειτουργίας της προϋποθέτει, σε ζητήματα στα οποία κατ’ εξαίρεση διαθέτει δικαστική αρμοδιότητα, σαφή οριοθέτηση του έργου και προσήκουσα θεσμική ευθύνη.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ