Ο κόσμος του ΠΑΣΟΚ

Οι επέτειοι δεν έχουν ιδιοκτήτες. Δύσκολα θα μπορούσε, λοιπόν, να κακίσει κανείς τον Αλέξη Τσίπρα, πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ, που θέλησε να γιορτάσει μ’ ένα τουίτ την επέτειο της εκλογικής νίκης, το 1981, ενός άλλου κόμματος, του ΠΑΣΟΚ. Ούτε, εδώ που τα λέμε, μπορεί να τον κακίσει κανείς που θέλησε να εκμεταλλευτεί την επέτειο για να επαναλάβει, για πολλοστή φορά, τη φιλοδοξία του να εκπροσωπήσει τον «κόσμο του ΠΑΣΟΚ, που έχει στηρίξει και συνεχίζει να έρχεται στον ΣΥΡΙΖΑ». Ούτε οι ψηφοφόροι έχουν ιδιοκτήτες.

Το πρόβλημα στο πολυσυζητημένο τουίτ βρίσκεται αλλού. Στη διευκρίνιση ότι από τον «κόσμο του ΠΑΣΟΚ», ο διεκδικήσιμος από τον Αλέξη Τσίπρα είναι εκείνος που εμπνέεται από μια συγκεκριμμένη περίοδο της ιστορίας. Από «το ΠΑΣΟΚ της πρώτης περιόδου». Το οποίο «ενέπνευσε ένα πλειοψηφικό κοινωνικό ρεύμα, εκφράζοντας τα οράματα, τις αξίες και τις ιδέες της Αριστεράς».

Θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς πως αν το πράσινο ρεύμα εξέφραζε «τα οράματα, τις αξίες και τις ιδέες της Αριστεράς», τότε τι απέμενε να εκφράζει η άλλη Αριστερά, το ΚΚΕ για παράδειγμα, που πήρε κοντά 11% εκείνες τις εκλογές του ’81. Αλλά και πάλι, δεν είναι εκεί το πρόβλημα. Αλλωστε είναι αλήθεια ότι οι δύο πολιτικοί χώροι συναντήθηκαν συχνά εκείνα τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’80. Στην αναγνώριση της εαμικής εθνικής αντίστασης, στον εκσυγχρονισμό του εργατικού δικαίου, τη μεταρρύθμιση του απαρχαιωμένου οικογενειακού δικαίου, την ιδέα του ΕΣΥ και κάμποσα ακόμη.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί περιορίζει ο Τσίπρας τη γενναιόδωρη διαπίστωσή του στην πρώτη μόνον περίοδο του ΠΑΣΟΚ. Επειδή μετά το μοιραίο 1985 οι δρόμοι του ΠΑΣΟΚ με την Αριστερά χώρισαν και ο χωρισμός αποτυπώθηκε στις δημοτικές εκλογές του 1986, στη συγκρότηση του Συνασπισμού της Αριστεράς, στο πολιτικό δράμα του 1989; Επειδή, κάπου εκεί, στη δεύτερη περίοδο, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’80, άρχισε να επικάθεται στο κυβερνών ΠΑΣΟΚ η πολλαπλή φθορά από την άσκηση της εξουσίας;  Ή επειδή εκείνος που διεκδικεί σήμερα τον «κόσμο του ΠΑΣΟΚ» θεωρεί ασύμβατη με τα οράματα κ.λπ. της Αριστεράς την πνευματική και πολιτική εξέλιξη του ΠΑΣΟΚ και του ίδιου του Ανδρέα Παπανδρέου, μετά τη στροφή του 1985;

Υπάρχει ένας μύθος. Πως το ΠΑΣΟΚ της «πρώτης περιόδου», του 1981-85, άσκησε «αριστερή» πολιτική, την οποία στη συνέχεια εγκατέλειψε. Οτι, δηλαδή, ο Ανδρέας Παπανδρέου όταν αποτιμούσε – το 1986 ήδη – κριτικά την πρώτη τετραετία του ΠΑΣΟΚ, δεν εξέφραζε πια τα οράματα της Αριστεράς. Το ίδιο όταν έλεγε πως η εμπειρία της πρώτης τετραετίας αποδείκνυε πως ο «κεϊνσιανισμός σε μία μόνον χώρα» δεν λειτουργεί και ότι η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος στην Ελλάδα μπορεί να δημιουργεί πλούτο και θέσεις εργασίας στην Ιταλία, τη Γερμανία ή όπου αλλού παράγονταν τα προϊόντα που καταναλώναμε. Ή όταν έθετε ως στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, ώστε να μη γίνουμε χώρα που διώχνει τους νέους στο εξωτερικό και κρατά εντός συνόρων έναν γερασμένο πληθυσμό που υποδέχεται τουρίστες. Οταν, πολύ περισσότερο, στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο μετά την επιστροφή του το 1993, παρουσίαζε το εκρηκτικό δημοσιονομικό πρόβλημα μιας χώρας η οποία, από τη δεκαετία του ’50 ακόμη, είχε κάνει ένα μεγάλο άλμα προς τον οικονομικό εκσυγχρονισμό το οποίο, όμως, «οι κρατικοί θεσμοί δεν παρακολούθησαν». Οταν διεκτραγωδούσε την μετατροπή της δημόσιας διοίκησης σε φορέα που απορροφά παθητικά ένα μέρος του πληθυσμού που αλλιώς θα έμενε άνεργο, αλλά είναι ανίκανος να υπηρετήσει αναπτυξιακούς στόχους. Προπάντων όταν, με το σύνθημα «είτε το έθνος θα εξαφανίσει το χρέος, είτε το χρέος θα αφανίσει το έθνος», εγκαινίαζε το 1994 ένα συστηματικό πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης, το οποίο έξι χρόνια αργότερα, θα οδηγούσε στην ένταξη στο ευρώ. Σε όλα αυτά, λέει ο κυρίαρχος μύθος, ο Ανδρέας δεν ήταν πια αριστερός. Το ΠΑΣΟΚ δεν εξέφραζε πια «τα οράματα, τις αξίες και τις ιδέες της Αριστεράς».

Ο μύθος είναι λάθος. Και η επισήμανση του λάθους δεν είναι θέμα ιστορικής δικαιοσύνης, δεν είναι θέμα του παρελθόντος. Είναι θέμα του μέλλοντος. Είναι, δηλαδή, μέρος της απάντησης στο ερώτημα με ποιο πρόσημο, με ποιο χαρακτήρα, κάτω από την ηγεμονία ποιών ιδεών θα πραγματοποιηθεί η ανασύνθεση του πολιτικού αστερισμού της ευρύτερης παράταξης αριστερά του Κέντρου – όποιο όνομα κι αν θέλει να της δώσει κανείς, σε όποιο πολιτικό προσωπικό κι αν ανατεθεί η διεύθυνσή της. Τι θα κρατήσει από την ιστορία της; Τη φωτιά ή τις στάχτες; Τη μεταρρυθμιστική παράδοση που γυρίζει πίσω στην εποχή του Βενιζέλου ή τους αντίποδές της; Το κρίσιμο ερώτημα, θέλω να πω, δεν είναι το ποιος θα εκπροσωπήσει τον κατά Τσίπρα «κόσμο του ΠΑΣΟΚ». Αλλά πώς θα τον εκπροσωπήσει. Στο όνομα ποιων ιδεών. Και το ερώτημα παραμένει αναπάντητο.