Πολωνικά μαθήματα

Το αποτέλεσμα των πολωνικών εκλογών αμφισβήτησε πολλά από τα στερεότυπα που κυριαρχούσαν στον διεθνή Τύπο για αυτήν τη χώρα τα τελευταία χρόνια. Το κυβερνών κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) αύξησε τα ποσοστά του και κέρδισε την πλειοψηφία στη Βουλή όπως αναμενόταν, έχασε όμως την πλειοψηφία στη Γερουσία και έμεινε μακριά από έναν εκλογικό θρίαμβο που θα του επέτρεπε να δρομολογήσει δραστικές συνταγματικές αλλαγές.

Το πρώτο στερεότυπο που καταρρίπτεται είναι αυτό μιας χώρας πλήρως απομακρυσμένης από την ευρωπαϊκή «κανονικότητα». Η νίκη του PiS δεν αποτελεί έκπληξη με δεδομένη την οικονομική ανάπτυξη της τελευταίας τετραετίας και τα μέτρα αναδιανομής που η κυβέρνηση εφάρμοσε προς όφελος των ασθενέστερων στρωμάτων. Σε μια χώρα όπου η Καθολική Εκκλησία παραμένει ισχυρή, είναι λογικό επίσης ένα συντηρητικό κόμμα όπως το PiS να έχει πλεονέκτημα.

Tο αποτέλεσμα του PiS όμως μπορεί τελικά να κριθεί και ως απογοητευτικό. Η διακυβέρνησή του χαρακτηρίστηκε από πολωτική ρητορική, διενέξεις με τις Βρυξέλλες και την προσπάθεια ελέγχου του δικαστικού συστήματος. Με τη μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας να εξακολουθεί να υποστηρίζει τη συμμετοχή στην ΕΕ, οι ψηφοφόροι ήταν έτοιμοι να επικροτήσουν μια επιτυχημένη διακυβέρνηση αλλά όχι να δώσουν λευκή επιταγή σε ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα με ασαφή κατάληξη. Η αντοχή της κεντροδεξιάς αντιπολίτευσης και η επιστροφή στη Βουλή της Αριστεράς δείχνουν ότι το πολωνικό πολιτικό σύστημα διατηρεί «εφεδρείες» και ότι οι ψηφοφόροι ενδιαφέρονται κυρίως για απτά αποτελέσματα στην οικονομία παρά για ρήξεις.

Το δεύτερο στερεότυπο που καταρρίπτεται είναι αυτό μιας χώρας μονολιθικής όπου μια κυβέρνηση μπορεί να επιβάλει μονοκομματική εξουσία χωρίς αντιστάσεις. Από την πρώτη στιγμή εκλογής του PiS το 2015 ο διεθνής Τύπος επέμενε να κατατάσσει την Πολωνία στην ίδια κατηγορία με την Ουγγαρία ως «προβληματική», «ανατολική» χώρα στα πρόθυρα της απολυταρχίας. Αυτό παρά τις συνεχείς διαδηλώσεις εναντίον των αλλαγών στο δικαστικό σύστημα και πρωτοβουλιών όπως ένας νόμος κατά των αμβλώσεων που τελικά αποσύρθηκε. Το αποτέλεσμα των εκλογών δείχνει ότι η πολωνική κοινωνία ποτέ δεν είχε απολέσει τη ζωτικότητα και τον πλουραλισμό που είναι απαραίτητος για τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Η διεθνής δυσανεξία με το PiS βέβαια μόνο προσχηματικά ήταν ανησυχία για τη δημοκρατία στην Πολωνία. Το PiS αποτελεί σπάνιο παράδειγμα ενός ικανού κυβερνητικού κόμματος το οποίο συνδυάζει επιτυχημένη οικονομική διαχείριση με κοινωνικό συντηρητισμό και μια σοβαρή προσπάθεια αναδιανομής. Το πρόγραμμά του αποτελούσε πάντα πρόκληση για το φιλελεύθερο οικονομικό και κοινωνικό consensus των ευρωπαϊκών ελίτ. Οι όντως υπάρχουσες αυταρχικές του τάσεις ήταν ιδανική δικαιολογία για να καταδικάζεται εξαρχής στη Δύση μια εναλλακτική πρόταση εξουσίας ως «λαϊκιστική». Η νέα ασθενής κοινοβουλευτική πλειοψηφία του PiS φρενάρει αυτές τις τάσεις, όσο και αν αυτό συνεχίσει την αντιευρωπαϊκή του ρητορεία για εσωτερική κατανάλωση. Η πολωνική περίπτωση δεν θα πάψει να παρουσιάζεται διεθνώς ως μια δυσάρεστη ιδιορρυθμία, εξακολουθεί όμως να θέτει την Κεντροδεξιά και την Κεντροαριστερά στην Ευρώπη προ δύσκολων ερωτημάτων σχετικά με τη δική τους ειλικρίνεια και ικανότητα να εφαρμόσουν τις πολιτικές που υποτίθεται ότι εκφράζουν.