Η αναζήτηση της συναίνεσης

Υπάρχουν ζητήματα στα οποία η πολιτική συναίνεση είναι όχι απλά επιθυμητή, αλλά αναγκαία. Τέτοια είναι τα ζητήματα της διαδικασίας. Στις ώριμες δημοκρατίες, συμφωνούμε στους κανόνες του παιχνιδιού. Αυτό δεν σημαίνει ότι αν δεν συναινέσουμε δεν υπάρχουν κανόνες. Σημαίνει ότι έχουμε μέγα χρέος να επιδιώξουμε συναινετική λύση στην επιλογή και την ερμηνεία τέτοιων κανόνων. Αντίστοιχα ισχύουν για τα ζητήματα αρχών. Σε θέματα ελευθεριών και ισονομίας, δεν δικαιολογείται πολιτικός ανταγωνισμός και διαπραγμάτευση, αλλά σεβασμός.

Η περίπτωση της ψήφου των Ελλήνων και Ελληνίδων που βρίσκονται εκτός της επικράτειας εμπίπτει και στις δύο κατηγορίες. Πρόκειται καταρχήν για ζήτημα αρχής: αφορά πολίτες-εκλογείς, που είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους των εθνικών περιφερειών. Επομένως δεν δικαιολογούνται ούτε εκπτώσεις, ούτε σταθμίσεις. Η ψήφος τους έχει την ίδια έννομη ισχύ με κάθε άλλη ψήφο, είτε ψηφίζουν στα εκλογικά τμήματα της επικράτειας, είτε παρασχεθεί η δυνατότητα να ψηφίζουν στην αλλοδαπή. Είναι όμως και ζήτημα διαδικασίας. Επομένως η ρύθμιση του θέματος δεν επαφίεται στη βούληση της εκάστοτε κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Χρειάζεται κατά το Σύνταγμα πλειοψηφία 200 ψήφων. Εδώ, η ευθύνη ανήκει στις πολιτικές παρατάξεις να συμφωνήσουν ως προς τα διαδικαστικά, π.χ. εάν θα προκριθεί η λύση της αυτοπρόσωπης παρουσίας ή της επιστολικής ψήφου. Υπάρχουν φυσικά και δύσκολα ζητήματα: μπορούν να ιδρυθούν ειδικές εκλογικές περιφέρειες αλλοδαπής; Υπό το ισχύον Σύνταγμα όχι, διότι δεν υπάρχει νόμιμος πληθυσμός. Πρέπει να αλλάξει εδώ το Σύνταγμα; Ακόμη πιο δύσκολο ερώτημα. Διότι εγείρει τον κίνδυνο κομματικοποίησης της ομογένειας. Αλλά και αυτά τα ζητήματα μπορούν να αντιμετωπισθούν με συναίνεση.

Από την άλλη πλευρά, η συναίνεση δεν πρέπει να ζητείται ή να προσφέρεται επιλεκτικά. Για παράδειγμα, εξίσου σημαντική είναι η διαδικασία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας. Και εδώ χρειάζεται να διαφυλαχθεί η προοπτική συναινετικής εκλογής προσώπων, τα οποία θα έχουν την αναγκαία αποδοχή, ώστε να μπορούν να ασκούν απερίσπαστα τον ρυθμιστικό ρόλο του Προέδρου – επομένως και να στεναχωρούν ενίοτε τις παρατάξεις που τους στήριξαν.

Η συναίνεση δεν είναι αυτοσκοπός. Ούτε προσφέρεται για όλα τα ζητήματα. Ενίοτε η πολιτική τροφοδοτείται πρωτίστως από τον ανταγωνισμό θέσεων και προγραμμάτων – αρκεί να είναι έλλογος και υπεύθυνος και να μη θίγει τη συνέχεια στις σχέσεις κράτους – πολίτη. Σε θέματα όμως θεσμών και αρχών, η επιδίωξη της συναίνεσης αποτελεί χρέος. Αφορά όλες τις πολιτικές δυνάμεις και εκτείνεται – απροσχημάτιστα – σε όλα τα ζητήματα που συγκροτούν τη στοιχειώδη βάση πολιτικής ενότητας της κοινωνίας μας.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ