Περί της ψήφου των ομογενών

Την επικαιρότητα απασχολεί το ζήτημα της ψήφου των ελλήνων κατοίκων εξωτερικού, και μάλιστα υπό δύο έννοιες: τόσο ως διευκόλυνση της ασκήσεως του δικαιώματος του εκλέγειν, ήτοι με επιστολική ψήφο, όσο και ως επέκταση του δικαιώματος αυτού σε ομογενείς.

Στο σύντομο αυτό σημείωμα θα ήθελα να σχολιάσω το δεύτερο ζήτημα, για το οποίο έχουν προκληθεί ικανές αντιδράσεις. Η επιχειρηματολογία όσων διάκεινται αρνητικά στην ψήφο των ομογενών συνοψίζεται στην απουσία ουσιαστικών δεσμών τους με την ελληνική πραγματικότητα, αλλά και στη συχνά εθνικιστική ή συντηρητική τους πολιτική τοποθέτηση.

Καθ’ όσον αφορά τη δεύτερη επιμέρους αντίρρηση, εκείνη της πολιτικής τοποθέτησης των ομογενών, δεν νομίζω ότι αντέχει σε αντικειμενική εξέταση. Πρόκειται για μια κομματική προσέγγιση, που λησμονεί ότι οι ψήφοι μετριούνται, αλλά δεν ζυγίζονται στις δημοκρατίες.

Πολύ ενδιαφέρον όμως είναι το πρώτο σκέλος των αντιρρήσεων, αυτό που αφορά την απουσία δεσμού με τη μητέρα πατρίδα. Εδώ παραδειγματικώς αναφέρεται ο εστιάτορας της Αστόριας, ο οποίος μετά από πενήντα έτη αποδημίας στην αλλοδαπή, αίφνης θα κληθεί να συναποφασίσει την μοίρα της χώρας με εμάς, τους κανονικούς Ελληνες. Δεν αντιλέγω ότι το επιχείρημα έχει κάποιο ηθικό και πολιτικό έρμα. Ωστόσο, νομικά αποδίδει ουδέν. Κάθε περιορισμός λοιπόν της ομογενειακής ψήφου, χρονικός ή άλλου είδους, θέτει πολύ σοβαρή υποψηφιότητα να κριθεί αντισυνταγματικός.

Περαιτέρω, θα πρέπει να κάνουμε τη διάκριση μεταξύ ενεργού και ανενεργού ιθαγενείας, διάκριση που συχνά παραβλέπεται. Κάθε άνθρωπος με έστω έναν πρόγονο με ελληνική ιθαγένεια έχει και ο ίδιος την ελληνική ιθαγένεια, ακόμη και αν την είχε μόνο ένας προπροπάππος του, ακόμη και αν δεν έχει διαβατήριο, ακόμη και αν δεν το γνωρίζει ο ίδιος. Δεν μπορεί βέβαια να ασκήσει τα δικαιώματα που συνδέονται με την ιθαγένειά του, μπορεί όμως ανά πάσα στιγμή να την καταστήσει ενεργό, με την αναπόφευκτη γραφειοκρατική διαδικασία. Αν η απώτερη ιθαγένεια λοιπόν δεν απολεσθεί για κάποιον (σπάνιο) λόγο, όπως είναι η παραίτηση και η αφαίρεση, υπάρχει εις το διηνεκές, έστω και ανενεργός. Απόδειξη αυτού είναι ότι ένας ομογενής Ελληνοαμερικανός δεύτερης γενεάς δεν χρειάζεται να πολιτογραφηθεί εξαρχής Ελληνας κατόπιν αιτήσεως, αλλ’ αρκεί να αποδείξει την ελληνική ιθαγένεια ενός εκ των προγόνων του, για να του αναγνωριστεί η ελληνική ιθαγένεια.

Και εδώ ακριβώς προκύπτει το ενδιαφέρον πολιτικά ζήτημα: τώρα που η ψήφος των ομογενών, ενεργών και ανενεργών, θα είναι ευχερής, ασφαλώς παρέχεται κίνητρο σε πολλούς ομογενείς να εκδώσουν ελληνικό διαβατήριο (και στους αντίστοιχους κομματάρχες να τους παροτρύνουν!). Ωστόσο, η απόδειξη της ανενεργού ελληνικής τους ιθαγένειας μπορεί να είναι μια διαδικασία αρκετά στρυφνή. Θα μπορούσε άραγε μια ειδική νομοθετική πρόβλεψη να παράσχει στους ανθρώπους αυτούς μια παράκαμψη προς την ελληνική ιθαγένεια μέσω μια απλοποιημένης διαδικασίας;

Η απάντηση είναι πως ναι και ότι κάτι τέτοιο έχει συμβεί στο παρελθόν, και όχι μια φορά μόνο. Ο Κώδικας Ελληνικής Ιθαγένειας προβλέπει ειδική απλοποιημένη διαδικασία πολιτογράφησης για τους ομογενείς της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, ανθρώπους δηλαδή που οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους δεν είχαν ποτέ την ελληνική ιθαγένεια.

Ο Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος είναι δρ Ποινικού Δικαίου – δικηγόρος