Ο… γολγοθάς της έρευνας στα ελληνικά ΑΕΙ

Το πανεπιστήμιο αποτελεί τη μήτρα της έρευνας: στους χώρους του δραστηριοποιούνται και παράγουν έργο οι ερευνητικές μας ομάδες και σε αυτό εκπαιδεύονται οι αυριανοί επιστήμονες που θα στελεχώσουν τις ομάδες αυτές. Υπό αυτό το πρίσμα, οποιαδήποτε συζήτηση για προαγωγή της έρευνας ως μοχλού βιώσιμης ανάπτυξης δεν μπορεί παρά να έχει ως εφαλτήριο τη βελτίωση των συνθηκών λειτουργίας των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Στην ελληνική πραγματικότητα είναι αλήθεια ότι παρά τις αξιόλογες προσπάθειες θεμελιωδών μεταρρυθμίσεων που έχουν λάβει χώρα τα τελευταία χρόνια, το πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημίων απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί ευνοϊκό ή ιδανικό για την παραγωγή έρευνας. Το αποτέλεσμα είναι πολλές από τις προσπάθειες του πλούσιου και ικανού επιστημονικού δυναμικού της χώρας να αποτυγχάνουν, να μην οδηγούν στην παραγωγή της δέουσας προστιθέμενης αξίας για το πανεπιστήμιο ή τη χώρα και σε κάθε περίπτωση να υλοποιούνται χάρη στο φιλότιμο των επιστημονικών μονάδων που υπηρετούν τις ερευνητικές ιδέες καταβάλλοντας περίσσεια χρόνου και κόπου.

Ενα παράδειγμα από την καθημερινότητα ενός ερευνητή: μετά τη σύλληψη της ερευνητικής ιδέας και τον σχεδιασμό του ερευνητικού πρωτοκόλλου ακολουθεί ένας κυκεώνας γραφειοκρατικών διαδικασιών στον οποίο στις πλείστες των περιπτώσεων είναι εκκωφαντικά μόνος του. Το κάθε μέλος Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ) που επιθυμεί να παραγάγει έρευνα θα πρέπει να μεριμνήσει για θέματα πρόσληψης και εκπαίδευσης επικουρικού προσωπικού, παραγγελίας και αγοράς αναλωσίμων, ζητήματα μεταφοράς υλικοτεχνικού εξοπλισμού (logistics), εξεύρεσης οικονομικών πόρων κ.λπ. Στο τέλος της ημέρας, θα πρέπει να έχει διεξαγάγει το πείραμα, να έχει αναλύσει τα αποτελέσματα και να συγγράψει την αντίστοιχη δημοσίευση. Εκ του περισσού να επισημανθεί η επιτέλεση του διδακτικού έργου προς προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές. Ενα σημαντικό λοιπόν βήμα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της παραγωγής έρευνας από τα πανεπιστήμια θα ήταν η στήριξη των ερευνητικών ομάδων με κατάλληλα εξειδικευμένο προσωπικό που να συνεπικουρεί το έργο του σε επίπεδο τεχνοκρατικό/ γραμματειακό.

Το ζήτημα της χρηματοδότησης είναι τουλάχιστον έκδηλο αλλά και συνάμα πολυσυζητημένο. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι το μέσο επίπεδο των ερευνητών στη χώρα μας και των προτάσεών τους είναι ικανό να τους εξασφαλίσει χρηματοδότηση κόντρα σε ανταγωνιστές από μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού. Το πρόβλημα δεν είναι η εξασφάλιση των οικονομικών πόρων αυτή καθαυτήν, αλλά η δημιουργία ενός σταθερά ευνοϊκού περιβάλλοντος για την εισροή και διαχείριση χρηματοδοτήσεων, πέρα από κρατικά διατάγματα και ποσοστώσεις επί του κρατικού προϋπολογισμού. Απαραίτητα στοιχεία προς αυτή την κατεύθυνση αποτελούν η ακαδημαϊκή αυτονομία, η εξωστρέφεια των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων προς τον ιδιωτικό τομέα, την κρατική βιομηχανία, την ανάπτυξη υποστηρικτικών οικονομικών εργαλείων και ρυθμιστικών πλαισίων από τους φορείς χάραξης της οικονομικής πολιτικής, καθώς και η βελτίωση του νομικού πλαισίου σε ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας και ευρεσιτεχνιών. Ζωτικής σημασίας επίσης είναι η αλληλεπίδραση των φοιτητών μας με τις κοιτίδες παραγωγής έρευνας στα πρώιμα στάδια της ακαδημαϊκής πορείας τους με ταυτόχρονη παροχή κινήτρων, με στόχο τη στρατολόγηση των ικανών και ταλαντούχων νέων επιστημόνων. Με αυτόν τον τρόπο θα εξασφαλιστεί μια αέναη παραγωγή πρωτογενούς γνώσης η οποία σε βάθος χρόνου θα βοηθήσει στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που αφενός θα εμποδίσει τη διαφυγή των παιδιών μας στο εξωτερικό, αφετέρου θα οδηγήσει σε ουσιαστική και όχι φαινομενική ανάπτυξη. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η τελευταία ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την κρίση που όλοι βιώσαμε τα τελευταία χρόνια.

Ο Βασίλης Γοργούλης είναι καθηγητής και διευθυντής στο Εργαστήριο Ιστολογίας – Εμβρυολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών