«Ευρωπαϊκός {LF}τρόπος ζωής»

O «Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής» ως τίτλος χαρτοφυλακίου μάλλον είναι προβληματικός, αφού παρερμηνεύεται, αλλά μήπως η επιλογή του απηχεί ένα υπαρκτό πρόβλημα; Εχω γράψει επανειλημμένα, μάλιστα και στο κείμενο της προηγούμενης εβδομάδας, στα «ΝΕΑ», για την πολιτιστική ανασφάλεια που διεγείρει η έννοια του Μεταναστευτικού – Προσφυγικού και που εκφράζεται με τον «Ορμπανισμό», τον «Σαλβινισμό» κ.λπ. Είτε λοιπόν συμφωνεί κανείς, είτε όχι, με τον τίτλο του χαρτοφυλακίου του κ. Σχοινά, η πολιτισμική – ταυτοτική αβεβαιότητα επιδρά στις πολιτικές, αισθητικές προσλαμβάνουσες ενός ευρύτερου κοινού, του λεγόμενου «μέσου πολίτη» στην Ευρώπη. Αυτό αντανακλά στους σχεδιασμούς και τις ιεραρχήσεις της ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Κάποιοι σχολιαστές θεώρησαν τον τίτλο είτε ως εκδήλωση ενός αμυντισμού, απομακρυσμένου από τις ευρωπαϊκές παραδοχές, που εν τέλει παραπέμπει στον Σαλβίνι και τον Ορμπαν, είτε ως μια μορφή αόριστου κελύφους, που καλύπτει ένα περιφερειακό αντικείμενο, αφού τα λεγόμενα «παραγωγικά» χαρτοφυλάκια ήταν καπαρωμένα. Νομίζω, κάνουν λάθος. Η επιλογή του αντικειμένου, απλώς αντηχεί αυτό που υφέρπει ή σχηματίζεται στην αντίληψη του πολίτη και η ηγεσία εισπράττει. Ενα ερώτημα αυτοεντοπισμού, προσδιορισμού πολιτισμικών ορίων, ανάκτησης ιστορικών αποταμιευμάτων κ.λπ. Ή αλλιώς: ο πολίτης φοβάται. Τέρπεται από τις λαϊκιστικές απλουστεύσεις, αναζητά «ασφαλείς» αναφορές. Αναφορές που να τον συνδέουν με αυτό που θεωρεί ότι είναι. Tο να αποστρέφεις ως ηγεσία, ως πολιτική πρωτοπορία, το βλέμμα από το πρόβλημα δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα εξαφανίζεται.

Ο δογματικός, χρηματοπιστωτικός, «αφηγηματικός», συμβολοκρατικός καπιταλισμός και η εκβιασμένη μεταβολή του μέσου πολίτη σε ένα είδος «επιχειρηματία» του εαυτού του, η μετατροπή του σε «ενεργητικό» χειριστή των αποταμιεύσεών του, σε μάνατζερ της ασφαλιστικής του μοίρας, αλλά και η ίδια η φύση του νέου εργασιακού χαρακτήρα (ευέλικτες μορφές, μεταλλασσόμενα αντικείμενα, ταχύτατη έκπτωση των εργασιακών δεξιοτήτων) δημιουργούν το υπόστρωμα ανασφάλειας στον πολίτη, ο οποίος αναζητά απαντήσεις, χρειάζεται υποκατάσταστα ασφάλειας.

Νομίζω ότι το Μεταναστευτικό – Προσφυγικό, η έννοια της ετερότητας, της αλλότητας, δίνουν μορφή και σχήμα στην εδραιωμένη λαϊκή ανασφάλεια, στο ασύντακτο ταυτοτικό ερώτημα του πολιτιστικά και εργασιακά πανικόβλητου πολίτη. Υπό αυτή την πιεστική συνθήκη φοβάμαι ότι ένα σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού διαβήματος θα αποκτά, ολοένα και περισσότερο, αμυντικά χαρακτηριστικά. Αν δεν δεις την εξέλιξη του ιδεολογικού προβλήματος, θα αφήσεις να περιπέσει η εκπαίδευση στους πολιτικο-ιδεολογικούς ηθικισμούς. Από πεδίο ελεύθερης κριτικής διαπραγμάτευσης – στοιχείο που ανεξαρτήτως πολιτικών δογματισμών χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος των μεταπολεμικών, ευρωπαϊκών, ακαδημαϊκών επιτεύξεων και εκπαιδευτικών προαπαιτούμενων – θα καταπέσει στην κατηχητική μονομέρεια.

Το χαρτοφυλάκιο του κ. Σχοινά πρέπει να ουσιωθεί, να αποκτήσει οντότητα μέσα από ευφάνταστες πολιτικές. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός υφίσταται ως ένα σύνολο από υψηλές παραδοχές όπως η θέση της γυναίκας, του παιδιού, τα δικαιώματα, οι θεσμοποιημένες μορφές δικαίου, οι θεσμοποιήσιμες, άτυπες, εθιμικές μορφές δικαίου, η ελευθερία ερωτικών επιλογών, η επιτρεπτική κοινωνική υποδοχή του πολίτη, η εκφραστική ελευθερία στην τέχνη, στον στοχασμό, ένα μίνιμουμ κοινωνικών παροχών, η ανεξιθρησκία, η δημοκρατία. Στην ευρωπαϊκή θεώρηση, στον ευρωπαϊκό χώρο τα παραπάνω και πολλά άλλα είναι αυτονόητα, είναι κεκτημένα. Σε άλλες θεωρήσεις, είναι ακριβά και επώδυνα ζητούμενα.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ