Περικλής ή Αλκιβιάδης;

Είναι πολύ νωρίς να αποτιμηθεί ο ρόλος του βρετανού πρωθυπουργού στο Brexit. Ωστόσο οι κινήσεις του, από την απόφασή του να υποστηρίξει την πλευρά του Brexit στο δημοψήφισμα του 2016, ενώ είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα ταχθεί υπέρ της παραμονής, μέχρι τις πρόσφατες συνταγματικές ακροβασίες αποτελούν ένα δείγμα γραφής που δεν περνάει απαρατήρητο.

Ο ίδιος είναι αρχαιολάτρης και θαυμαστής του Περικλή. Ωστόσο μία πρώτη ανάγνωση των κινήσεών του αναπόφευκτα θυμίζει μία άλλη εμβληματική προσωπικότητα της Αρχαίας Αθήνας, τον Αλκιβιάδη (όπως ορθά παρατήρησε σε άρθρο του στον Guardian 27/7/2019 και o Σάιμον Τζένκινς). Μπορεί ο Τζόνσον να μην είναι τόσο ευειδής αλλά έχει άλλα κοινά με τον αθηναίο στρατηγό: «Ευγενή» καταγωγή, παιδεία σε εκπαιδευτικά ιδρύματα της (βρετανικής) ελίτ, χαρισματικότητα, μια μοναδική ικανότητα να αλλάζει στρατόπεδα και φιλούς με γνώμονα το συμφέρον του και μια αίσθηση ότι η ιστορία κάτι του χρωστάει. Ολη του η στάση γύρω από το Brexit και η εκ πρώτης όψεως εμμονή του με την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ στις 31 Οκτωβρίου, ακόμη και ατάκτως, θυμίζουν, όχι άδικα, τον ρόλο του Αλκιβιάδη στην καταστροφική για τους Αθηναίους Σικελική Εκστρατεία.

Παρ’ όλα αυτά αν εξετάσουμε την κατάσταση πιο προσεκτικά, θα δούμε ότι δεν αποκλείεται ο ρόλος του Μπόρις Τζόνσον στην τελική έκβαση του Brexit να έχει θετικό πρόσημο. Κι αυτό όχι γιατί θα επικρατήσει στο «παιχνίδι του δειλού» που παίζει με την ΕΕ οδηγώντας την τελευταία σε υποχωρήσεις, αλλά γιατί με τη στάση του μπορεί να οδηγήσει τις αγορές να αντιδράσουν δυναμικά πριν από την άτακτη έξοδο.

Οπως είχα γράψει παλιότερα («ΤΑ ΝΕΑ» 25/2/2019) ο γόρδιος δεσμός του Brexit θα λυθεί μόνο όταν «Ιφιγένεια ατενίσει τον βωμό της θυσίας της». Μόνο τότε θα κατανοήσουν τι σημαίνει Brexit εκείνοι οι οποίοι λανθασμένα πιστεύουν ότι οι προειδοποιήσεις κατά της άτακτης εξόδου είναι απλώς κινδυνολογίες. Για να γίνει αυτό όμως χρειάζονται πιο «απτά» μηνύματα από τις αγορές. Κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας Μέι η οποία πάντα στόχευε σε ομαλή μετάβαση, οι αγορές αν και έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου, σε επίπεδο καθημερινότητας οι αντιδράσεις τους ερμηνεύτηκαν ως ήπιες. Το πρόβλημα με το Brexit είναι ότι οι επιπτώσεις του άτακτου Brexit θα βιωθούν μετά την έξοδο όταν θα είναι μάλλον… πολύ αργά για την «Ιφιγένεια». Εδώ ακριβώς έγκειται η ενδεχόμενη θετική συνεισφορά του Τζόνσον: με τις σπασμωδικές, πρωτόγνωρες και ενίοτε συνταγματικά ακραίες κινήσεις του που (φαινομενικά) προσπαθούν να μπλοκάρουν την παρέμβαση του Κοινοβουλίου για την αποφυγή της άτακτης εξόδου δίνουν την εντύπωση στις αγορές ότι αυτή η έκβαση είναι πιθανή και άρα αυξάνουν την πιθανότητα οι τελευταίες να αντιδράσουν πιο έντονα και «διαφωτιστικά».

Υπάρχουν όμως δύο δεδομένα: Πρώτον, ο Τζόνσον δεν είναι ιδεολόγος του Brexit (όπως ο Τζέικομπ Ρις Μογκ) αλλά βρέθηκε σε αυτό το στρατόπεδο για να εξυπηρετήσει τις προσωπικές του φιλοδοξίες. Δεύτερον, όλες οι αποφάσεις του έως σήμερα έχουν ως πυξίδα το συμφέρον και την πολιτική του υστεροφημία. Θεωρώ την ιδέα ότι ο Τζόνσον για λόγους αρχής θα φέρει τον εαυτό του στην πολύ δύσκολη θέση της διαχείρισης άτακτης εξόδου ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Γι’ αυτόν τον λόγο πιστεύω ότι ίσως ο Τζόνσον, άθελά του, να βοηθήσει την «Ιφιγένεια να ατενίσει τον βωμό» λίγο πριν να είναι αργά (αφήνοντας το Ηνωμένο Βασίλειο να αιωρηθεί στο χείλος του γκρέμου).

Εν τέλει το αν ο Τζόνσον καταγραφεί από την ιστορία ως Περικλής ή Αλκιβιάδης εναπόκειται όχι μόνο στον ίδιο αλλά και σε εξωγενείς παράγοντες. Το σίγουρο έιναι ότι δεν θα καταγραφεί ως Αριστείδης.

Ο δρ Αρης Γεωργόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου και Ευρωπαϊκού Δικαίου, της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ