Γίναμε ή γεννηθήκαμε;

Μοιάζει να είναι το πολιτικό παράδοξο της Μεταπολίτευσης. ΠΑΣΟΚ δεν ήταν μόνο το ΠΑΣΟΚ. Ηταν, τουλάχιστον, και μια κυβέρνηση της ΝΔ. Ηταν και ο ΣΥΡΙΖΑ. Είναι και ο ΣΥΡΙΖΑ. ΠΑΣΟΚ, όπως έχει ειπωθεί σε στιγμές εθνικής αυτεπίγνωσης, είμαστε όλοι μας. Πώς γίνεται λοιπόν να μην είναι ΠΑΣΟΚ το Κίνημα Αλλαγής; Πώς είναι δυνατόν να αποποιείται τον τίτλο, πώς μπορεί να κρατάει κλειδωμένο στην ντουλάπα ένα τέτοιο brand;

Δεν επικαιροποιεί μόνο η επέτειος της 3ης Σεπτεμβρίου το ερώτημα. Η επέτειος όμως το δραματοποιεί. Το ΠΑΣΟΚ γιορτάζει χωρίς να λέει πως είναι ΠΑΣΟΚ. Γιορτάζει όχι μόνο σαν η ντουλάπα όπου κλείδωσε το brand να είναι το χρονοντούλαπο της Ιστορίας αλλά σαν να πέταξε και το κλειδί.

Μοιάζει παράδοξο να μη λένε ΠΑΣΟΚ το ΠΑΣΟΚ εάν σκεφτεί κανείς πως το Κίνημα Αλλαγής δεν απέκτησε ποτέ τον πληθυντικό χαρακτήρα που υποσχόταν η δημιουργία του ενιαίου φορέα της Κεντροαριστεράς. Ακόμη και ο νονός του εγκατέλειψε το ΚΙΝΑΛ – ή μάλλον ήταν ο πρώτος που το εγκατέλειψε. Τι έμεινε από εκείνη την απόπειρα; Ενας αυθεντικός βιότοπος πασόκων μαζί με κάποιους που έγιναν πασόκοι, λιγότερο ή περισσότερο ανεπιγνώστως, αλλά που πάντως πολιτεύτηκαν σαν να είχαν βγει από τα σπλάχνα του παλιού αυθεντικού κινήματος.

Αν δεν ακουγόταν σαν ύβρις, σαν να μια θρασεία υφαρπαγή από την κάβα των συνθημάτων της ηρωικής εποχής, θα έλεγε κανείς πως το ΠΑΣΟΚ είναι εδώ. Αλλά δεν είναι ενωμένο και δυνατό. Πώς μπορεί όμως να είναι ενωμένο και δυνατό χωρίς το όνομά του ή με το όνομα να εμφανίζεται δειλά στα ψηφοδέλτια για να εξαφανιστεί αμέσως μετά; Δεν μπορεί. Η εξαφάνιση του brand, ωστόσο, δεν είναι ανεξήγητη. Αυτό που μοιάζει με πολιτικό παράδοξο έχει την εξήγησή του. Η στιγμή της αυτεπίγνωσης, αυτό το «είμαστε όλοι ΠΑΣΟΚ», ήρθε πολύ φυσιολογικά την περίοδο της κρίσης. Το πιο ισχυρό πολιτικό brand της Μεταπολίτευσης έγινε συλλογική ταυτότητα. Αλλά μια ταυτότητα που εξηγούσε όλα μας τα δεινά. Χρεοκοπήσαμε, με απλά λόγια, επειδή ήμασταν όλοι ΠΑΣΟΚ. Μόνο που τώρα πια κανένας δεν ήθελε να είναι ΠΑΣΟΚ.

Το πρόβλημα είχε διατυπωθεί με τη γνωστή αβρότητα του ηθικού πλεονεκτήματος. Το ΠΑΣΟΚ «βρωμούσε». Αν όμως υπάρχει κάτι που μαρτυρά πως το brand έχει μια σχεδόν μεταφυσική αντοχή, είναι πως ποτέ αυτή η δυσωδία δεν κόλλησε στο «όλον ΠΑΣΟΚ». Ο ιδρυτής του παρέμεινε μια καθαγιασμένη μορφή ακόμη και όταν η Μεταπολίτευση πετιόταν στην πυρά. Ενα σημείο αναφοράς μέχρι εξαντλητικού μιμητισμού.

Δεν είναι μόνο αφηρημένη η αντοχή. Είναι και η αντοχή, η πραγματική αντοχή, που επέδειξαν εκατοντάδες πασόκοι – πασόκοι ακόμη και της πιο απεχθούς για τον ΣΥΡΙΖΑ εκδοχής του, του σημιτικού εκσυγχρονισμού. Πασόκοι του εκσυγχρονισμού έγιναν υπουργοί, συστήθηκαν ξανά ως οργανικοί διανοούμενοι, στελέχωσαν οργανισμούς, ανέλαβαν θέσεις, διεκδίκησαν χώρους και δεν χρειάστηκε να τους ζητήσει κανείς να αποκηρύξουν το παρελθόν τους – το αποκήρυξαν οι ίδιοι μια χαρά μόνοι τους.

Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, το ΠΑΣΟΚ είναι παντού. Κι έπειτα, οι συλλογικές ταυτότητες δεν σκίζονται εύκολα. Τι μένει; Πρώτα τα εύκολα, να βγει το brand από την ντουλάπα. Κι έπειτα να απαντηθεί το καίριο ερώτημα κάθε αυτεπίγνωσης: ΠΑΣΟΚ γίναμε ή γεννηθήκαμε;