Οι ανισότητες της στέγασης

Επί σειρά ετών οι ανισότητες σε ό,τι αφορά τον πλούτο και τα εισοδήματα οξύνονταν στις βιομηχανικές κοινωνίες, πυροδοτώντας συζητήσεις για τον ρόλο της τεχνολογίας και για την παγκοσμιοποίηση. Το 2013 το ευπώλητο βιβλίο του γάλλου οικονομολόγου Τομά Πικετί «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα» επανέφερε δυναμικά στην επικαιρότητα το ζήτημα. Στην καρδιά του προβλήματος των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων, όμως, βρίσκεται εδώ και αιώνες ένα θεμελιώδες αγαθό των ανθρώπων: τα σπίτια.

Η εκτίμηση των αξιών των ακινήτων θεωρείται καθοριστικός παράγοντας όξυνσης των ανισοτήτων. Αλλά σήμερα παρατηρούμε παράδοξα, όπως να κοστίζει περισσότερο ένα μικρό διαμέρισμα στο κέντρο μιας μεγαλούπολης από ένα επιβλητικό κάστρο στην εξοχή. Οι ελίτ δεν μένουν πια στα παλάτια. Μετακόμισαν στις πόλεις εκτοπίζοντας από αυτές τους εργάτες, τους αστυνομικούς, τους δασκάλους και τις νοσοκόμες.

Ιστορικά όπου ξεσπούσαν βίαιες εξεγέρσεις και επαναστάσεις το κόστος της στέγασης αποτελούσε μία από τις κεντρικές αφορμές. Στις μεγάλες πόλεις της Ρωσίας το 1917 πολλοί έγιναν μπολσεβίκοι όχι από ιδεολογικό ζήλο αλλά επειδή το παλαιό καθεστώς αδυνατούσε να τους εξασφαλίσει φαγητό και στέγη. Σήμερα τα μεγάλα τεχνολογικά κέντρα, όπως είναι η Σίλικον Βάλεϊ, δημιουργούν πολλές θέσεις εργασίας αλλά αδυνατούν να στεγάσουν τον κόσμο, με αποτέλεσμα οι επαγγελματίες της μεσαίας τάξης να ζουν σε τροχόσπιτα. Η έξαρση της μετανάστευσης και η άνθηση του τουρισμού – κοντολογίς η παγκοσμιοποίηση – όξυναν στο έπακρο την κατάσταση.

Κάποιες μεγάλες πόλεις βάζουν πλαφόν στο ύψος των ενοικίων, φορολογούν ή και απαγορεύουν τις πωλήσεις ακινήτων σε αλλοδαπούς και υιοθετούν μέτρα που μόνο οι μπολσεβίκοι είχαν εφαρμόσει προ 100ετίας. Μια λύση θα ήταν να κατασκευαστούν πολλές νέες κατοικίες. Αλλά τέτοια σχέδια προσκρούουν στους νόμους για την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς των πόλεων. Τον 16ο αιώνα στη Γερμανία πλούσιες οικογένειες εμπόρων και γαιοκτημόνων έχτιζαν κατοικίες και τις νοίκιαζαν φθηνά στους φτωχούς που είχαν υπό τη δούλεψή τους. Τον ρόλο τους σήμερα μπορούν να αναλάβουν οι κυβερνήσεις που ανησυχούν για τη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Princeton των ΗΠΑ