Ο δημόσιος θόρυβος

Το σκηνικό μάς είναι οικείο, σε πλήθος παραλλαγών, από τις παλιές ελληνικές ταινίες – όχι μονάχα τις κωμωδίες – που προβάλλονται για μυριοστή φορά στην τηλεόραση. Δύο είναι τα κυρίαρχα μοτίβα: ένα μεσημεριάτικο κι ένα νυχτερινό. Στο πρώτο ανοίγει συνήθως ένα παράθυρο κι ένας έξαλλος κύριος ή μια έξαλλη κυρία – μεσήλικες ή μεγαλύτεροι – ουρλιάζουν στα σχολιαρόπαιδα, που παίζουν μπάλα στην αυλή, ότι θα καλέσουν την Αστυνομία. Στο δεύτερο, ένας έξαλλος κύριος ή μια έξαλλη κυρία – της ίδιας ηλικιακής κλίμακας – χτυπούν το ταβάνι ή το πάτωμα μ’ ένα σκουπόξυλο ή παίρνουν τηλέφωνο και απειλούν τους «τεντιμπόηδες» που κάνουν πάρτι και βάζουν δυνατά τη μουσική. Πάλι η Αστυνομία είναι το φόβητρο. Το παράπτωμα σε αμφότερες τις περιπτώσεις; Η διατάραξη της κοινής ησυχίας.

Εκτός από τον μελαγχολικό συνειρμό με τους μεσήλικες/ηλικιωμένους που ενοχλούνται (ποτέ δεν μας περνούσε από το μυαλό ότι θα… εκπέσουμε στη δική τους κατηγορία, τον καιρό που ανήκαμε – και πιστεύαμε ότι θα ανήκουμε εις τον αιώνα τον άπαντα – στην κατηγορία εκείνων που ενοχλούν), δύο είναι ξανά οι διαπιστώσεις, όχι απαραίτητα αλληλοαναιρούμενες: αφενός υπήρξε κάποτε εποχή, όχι και τόσο μακρινή, με «ώρες κοινής ησυχίας», αφετέρου αυτές οι «ώρες» ουδέποτε έγιναν απολύτως σεβαστές: ένα κομπρεσέρ, ένα τρανζίστορ  (τα θηριώδη κατόπιν κασετόφωνα, ο φόβος και ο τρόμος των λουομένων στις παραλίες), μια παρέα με γαλιάντρες στο τρένο, ένα σμάρι από φασαριόζικα φανταράκια – πάντα «κάποιος» ή «κάποια» θα βρισκόταν να σου υπενθυμίσει ότι κατοικείς σε μια μεσογειακή χώρα όπου η εξωστρέφεια θεωρείται αρετή και η εσωστρέφεια ισχυρή ένδειξη, αν όχι απόδειξη, μιας ψυχικής νόσου

Μολαταύτα, ακόμη κι εκείνη η θορυβώδης εποχή άφηνε περιθώρια στους… διαφορετικούς να βρουν μια ήσυχη γωνιά και να κλειστούν στο καβούκι τους. Οχι πλέον. Η κινητή τηλεφωνία αναβάθμισε θεμελιωδώς τον δημόσιο θόρυβο – κατ’ επέκτασιν, τη δημόσια σαχλαμάρα. Τα βαγόνια πλημμύρισαν με θορυβοποιούς νέας εσοδείας, αποφασισμένους να μη χαραμίσουν ούτε ένα λεπτό από τις (ατελείωτες) ώρες του ταξιδιού τους δίχως να μιλήσουν με όσους άφησαν πίσω τους (παραμένει έτσι άλυτο μυστήριο και γιατί… ταξιδεύουν), δίχως να ενημερώσουν όλους τους συνεπιβάτες τους γύρω από την πιο κρυφή πτυχή της ιδιωτικής ζωής τους. Σε αγαστή σύμπνοια με τα κινητά τηλέφωνα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γκρέμισαν τα τελευταία αναχώματα ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια σφαίρα και απενοχοποίησαν όσους πίστευαν μέχρι τότε ότι δεν ενδιαφέρουν όλη την ανθρωπότητα τα δικά τους προβλήματα. Κακώς, κάκιστα. Την ενδιαφέρουν και την παραενδιαφέρουν. Πείτε μας για το αγόρι σας, την πεθερά σας και τον θερμοσίφωνα· να γυρίσουμε να τον κλείσουμε εάν τον αφήσατε αναμμένο.

Μια αγαπημένη μου προφητική γελοιογραφία του Πίτερ Στάινερ, δημοσιευμένη πρώτη φορά στο «New Yorker» τον Ιούνιο του 1998, δείχνει έναν βλοσυρό αστυνομικό να πλευρίζει έναν παραθεριστή που διαβάζει και να τον επιπλήττει για την επιλογή του: «Με συγχωρείτε, κύριε, αλλά ο Ντοστογέφσκι δεν θεωρείται καλοκαιρινό ανάγνωσμα. Θα πρέπει να σας ζητήσω να με ακολουθήσετε». Είμαστε άραγε μακριά από την ημέρα που ένας άλλος βλοσυρός αστυνομικός θα πλευρίσει έναν άλλον παραθεριστή που δεν διαβάζει (κανένας πια δεν θα μπορεί να… διαβάσει σε δημόσιο χώρο), αλλά αγναντεύει τη θάλασσα; «Με συγχωρείτε, κύριε, αλλά σας παρακολουθώ εδώ και πολλή ώρα. Πάνω από τρία τέταρτα παραμένετε σιωπηλός. Ούτε καν κοιτάξατε προς το κινητό σας, να δείτε αν έχετε κάποια εισερχόμενη κλήση, κάποιο μήνυμα. Δεν φαντάζομαι να το έχετε απενεργοποιημένο. Μπορείτε να έρθετε μαζί μου στο τμήμα για μια κατάθεση;». The rest is silence.