Τα ωραία ρούχα

Πολλές ιστοσελίδες αλλά και έντυπα που κατά τα άλλα υπακούουν σε μια κορέκτ ευαισθησία σπεύδουν κάθε μέρα, σε κάθε δημόσια (ή μη) εμφάνιση γυναικών που πολιτεύονται ή διακρίνονται σε άλλους χώρους, να τονίσουν και να αναδείξουν κυρίως τι φόρεμα φοράει η κάθε κυρία, ποιος το έραψε, τι χρώματα είχε, αν ταίριαζε ή όχι με τις γόβες της και αν τα τακούνια ήτανε δεόντως αντιπλημμυρικά.

Και βέβαια υπάρχουν πολλά σχόλια για το χτένισμα και το κούρεμα, τα στολίδια και εν γένει την εμφάνιση – ακόμα και αν η γυναίκα είναι υπουργός, ιδίως τότε. Η προσωπικότητα, οι ικανότητες, η ευφυΐα, οι σπουδές και τα λοιπά που απαιτεί η θέση ή το λειτούργημα έρχονται συχνά σε δεύτερη μοίρα δημοσίευσης. Ολα γίνονται ολίγον πασαρέλα ακόμα και για τις εξ ευωνύμων κι απ’ το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ εν τέλει υπερέχει ο Λάκης Γαβαλάς. Κι ευτυχώς, θα πεις, από μια μεριά, διότι προτιμητέα, τελικά, η απαίτηση της κομψότητας, της ομορφιάς, της αισθητικής, από τα αμπέχονα, τα αρβύλια, τις αξύριστες μασχάλες, τα ταγάρια, την ομοιομορφία της μη γραβάτας που θέλησε να εμφανιστεί ως δήθεν εξέγερση και που καταλήγει ενίοτε σε κάτι πολύ απεχθέστερο: τη στολή – φόρμα α λα Μάο, τη στρατόκαυλη ενδυματολογία α λα Κάστρο ή Μαδούρο με τις δήθεν επαναστατικές πουκαμίσες, στην ενδυματολογική ισοπέδωση που στοχεύει στην κομποστοποίηση της προσωπικότητας, στην εξαφάνιση της ιδιοπροσωπίας, στην κατά συναλοιφή υποταγή του ατόμου στον ινστρούχτορα.

Εξάλλου η αντικομψότητα συχνά οδηγεί σε έναν νέο φορμαλισμό, σε μια νέα μανιέρα χειρότερου κι απόλυτου συντηρητισμού, δηλαδή επιβολής από τα πάνω, που δείχνει μίσος για την αυταξία, την ομορφιά (που είναι ένα είδος φυσικής ή επίκτητης προσπάθειας αισθητικής αριστείας), τη μοναδικότητα, την ιδιαιτερότητα, την προσωπική επιλογή ντυσίματος, το ξεχωριστό γούστο. Η ομοιομορφία είναι μια προσπάθεια να μετατραπεί η κοινωνία σε ντοματοπελτέ, πρώτα αισθητικά και εν τέλει και κυρίως πνευματικά, ιδεολογικά, ώστε να υπακούει, από ένα σημείο και πέρα, στα υψηλά νεύματα της εξουσίας αδιαμαρτύρητα. Να χάσει τον αυτοσεβασμό του το άτομο και να γίνει υποκλινές, εύπλαστο, υποτακτικό. Υπάκουος αφισοκολλητής.

Δεν είναι τυχαίο πως οι Ναζί στα στρατόπεδα κούρευαν γουλί τις γυναίκες για να αφανίσουν εξυπαρχής κάθε έννοια θηλυκότητας, προσώπου, διάκρισης, ξέροντας πόσο μεγάλη σημασία έχουν για μια γυναίκα τα μαλλιά της. Αλλά και για τους άντρες έχουνε μεγάλη σημασία, αν δούμε πόσο πολύ έχουν αυξηθεί οι επεμβάσεις μεταμόσχευσης τριχών και τα υποτιθέμενα θαυματουργά μαντζούνια για τη φαλάκρα – κι ας έγραφε ο Συνέσιος ο Κυρηναίος («Φαλάκρας εγκώμιον») ότι το να είσαι καραφλός, το να έχεις ξυπόλητο κεφάλι, είναι ευεργεσία και προνόμιο.

Ακραία εκδοχή της εξόντωσης της προσωπικότητας διά της στανικής ομοιομορφίας ήταν η περίπτωση του Πολ Ποτ και των Ερυθρών Χμερ (1976-1979) στην Καμπότζη. Ο βαρεμένος σταλινικός Πολ Ποτ απαγόρευσε το γέλιο, κατήργησε τις πόλεις, το χρήμα, ακόμα και τους γονείς και εκτελούσε αμέσως όποιον έβαζε και το παραμικρό στολίδι, δαχτυλίδι ή σκουλαρίκι – ενώ όσους φορούσαν γυαλιά λόγω προβλημάτων όρασης τους τουφέκιζε ως δυνάμει διανοουμένους. (Ιδού και μια υπενθύμιση για τους αντιαισθητικούς του Ρουβίκωνα).

Η επιβολή λοιπόν της ομοιομορφίας της μη γραβάτας ή όποιας άλλης αισθητικής συλλογικής εξομοίωσης, πέρα από φορμαλισμός, είναι και χλωμή αντανάκλαση αυτής της βαθύτερης επιθυμίας κιμαδοποίησης της προσωπικότητας όλων των άλλων. Φαίνεται ως κάτι αθώο, αλλά δεν είναι καθόλου. Είναι ευχή και προσπάθεια απάλειψης του Αλλου. Να τελειώσουμε με την ετερότητα. Γι’ αυτό και η επιβολή της μη γραβάτας δεν συμβιβάζεται παρά μόνο υποκριτικά με τη δήθεν ευαισθησία προς τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα και τη διαφορετικότητα. Και αν το πάρουμε κι αλλιώς, επαναστατικό είναι να φοράει ο καθείς ό,τι του καπνίσει, από κελεμπία μέχρι φούξια κράνος, κι όχι να υπακούει στον κάθε ημιαγράμματο τενεκετζή του κόμματος που ονειρεύεται να μας μαντρώσει όλους μέσα στην άχρωμη ομοιομορφία υπάκουων μυρμηγκιών.

Απ’ την άλλη, κι ενώ στη Δύση έχουμε κατακτήσει σε μέγιστο σχεδόν βαθμό αυτά τα αυτονόητα της επιλογής στην ένδυση, βλέπουμε αρκετά γυναικεία περιοδικά, που υπηρετούν τον φεμινισμό και την όλο και μεγαλύτερη απελευθέρωση των γυναικών, συχνά με πολύ τολμηρά άρθρα, να τονίζουν σε υπερθετικό βαθμό το γυναικείο ντύσιμο, τη διαφήμιση των ρούχων, των παπουτσιών, των μακιγιάζ, των αρωμάτων, των αξεσουάρ ομορφιάς. Οχι σπάνια, όμως, οι λαμπερές εκδόσεις τους μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, φτάνοντας κι αυτά σε μια αθέλητη, αισθητική ομοιομορφία που υπακούει στη μόδα και στις εποχικές επιταγές των μεγάλων οίκων. Σε κάποιο βαθμό είναι κατανοητό γιατί όλα αυτά τα έντυπα επιβιώνουν κυρίως χάρη στη διαφήμιση των σχετικών προϊόντων, γι’ αυτό και βρίθουν από ανάλογες ρεκλάμες που, τελικά, σε κάνουνε να θεωρήσεις πως αυτά είναι που ενδιαφέρουν κυρίως τις περισσότερες αναγνώστριες. Είναι έτσι; Ή μήπως τα έντυπα καλλιεργούν αυτήν τη στάση και μετά την ανακυκλώνουν; Δύσκολο να απαντήσεις χωρίς να ‘χεις σχετικές μελέτες στα χέρια σου.

Ρώτησα μια φίλη γιατί στην ιστοσελίδα όπου εργάζεται γράφουνε συνέχεια για το τι φόρεσε η κυρία Μαρέβα, πώς ήταν χτενισμένη η κυρία Σακοράφα και τι ξώφτερνα λάνσαρε η γυναίκα του Κλούνεϊ. Μου απάντησε πως κάθε φορά που βάζουνε κάτι τέτοιο αυξάνονται κατά πολύ τα «χτυπήματα» στη σελίδα, δηλαδή η αναγνωσιμότητα. Αρα υπάρχει ενδιαφέρον και δεν ξέρουμε αν τα «χτυπήματα» είναι ανδρών ή γυναικών και σε ποιο ποσοστό – προφανώς είναι και πολλών ανδρών, που ίσως να είναι και οι περισσότεροι. Μπορεί και όχι.

Πάντως το φροντισμένο σώμα, το κομψό ντύσιμο, το σεξαπίλ, η ομορφιά δεν ακυρώνουν τη λαμπρή ευφυΐα, τη μοναδικότητα ή τις ικανότητες μιας γυναίκας. (Ή ενός άνδρα). Απεναντίας, τις ενισχύουν. Και καθεμιά μπορεί να είναι «αλλιώς ωραία». Πολλά, ίσως τα περισσότερα, συστατικά μιας προσωπικότητας αντανακλώνται συνήθως και στην αισθητική. Γίνονται υπαρξιακό Είναι. Κι αυτά τα μαύρα που φορείς, δεν τα φορείς για λύπη, μόν’ τα φορείς για εμορφιά και για το σεβνταλίκι.