Η σκυτάλη στους δικαστές

Ο νέος Ποινικός Κώδικας άλλαξε τα πράγματα από 1.7.2019. Οχι μόνον μείωσε σημαντικά τις ποινές και την οροφή τους που στην πρόσκαιρη κάθειρξη από 20 χρόνια μειώθηκε στα 15, όχι μόνον κατήργησε (πολύ ορθά) έναν παράλογο νόμο τον 1608/1950 που αφορούσε τους καταχραστές του Δημοσίου (εξομοίωνε π.χ. τους υπεξαιρέτες με τους δολοφόνους) αλλά δημιούργησε και προϋποθέσεις απόλυσης από τις φυλακές όλων των καταδικασθέντων από τους μικρότερους μέχρι και αυτούς που καταδικάστηκαν πολλάκις σε ισόβια.

Ουσιαστικά επέφερε μία απόλυτη ισότητα στη μεταχείριση των κρατουμένων για το στάδιο της υπό όρον απόλυσης, χωρίς να υπάρχει διάκριση ανάλογα με το είδος του εγκλήματος ή του ύψους της ποινής. Αυτή η ίση μεταχείριση έχει θερμούς υποστηρικτές στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συντάσσεται με την εξισωτική θέση των κρατουμένων και τα διεθνή δικαιοδοτικά όργανα, όπως το Δικαστήριο του Στρασβούργου και η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Η θέση αυτή υποστηρίζεται από τη θεωρητική βάση ότι ο κρατούμενος ανεξαρτήτως του τι έχει πράξει βρίσκεται στα χέρια του κράτους και επομένως είναι ένα πρόσωπο που διαχειρίζεται το κράτος, δεν έχει πρωτοβουλία, δεν έχει ενεργή ατομική ζωή και επομένως δεν μπορεί να έχει διαφορετική αντιμετώπιση από τους άλλους συγκρατούμενούς του.

Η αντίθετη θέση που υποστηρίζεται είναι ότι οι βαρυποινίτες, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται και οι καταδικασθέντες για τρομοκρατία, πρέπει να έχουν διαφορετική και διακριτή αντιμετώπιση τόσο κατά την έκτιση της κράτησης όσο και για την απελευθέρωσή τους. Με δυο λόγια η κοινωνία σε αυτούς πρέπει να απαντά με δυσμενέστερη αντιμετώπιση. Με τη δεύτερη αυτή θέση ευθυγραμμίζονται και οι πρόσφατες κυβερνητικές δηλώσεις αλλά και άλλοι παράγοντες που έχουν ως πρωταρχικό μέλημα την ασφάλεια.

Με τον νέο Ποινικό Κώδικα στο άρθρο 110Α προβλέπεται η απόλυση των κρατουμένων υπό τον όρο της κατ΄οίκον έκτισης της ποινής με ηλεκτρονική επιτήρηση. Στη νέα διάταξη η κατ’ οίκον έκτιση της ποινής επιτρέπεται για όλα τα αδικήματα και ανεξαρτήτως ποινής.

Βεβαίως το άρθρο 110Α μιλά περί δυνατότητας να απολυθούν υπό τον όρο της κατ΄οίκον έκτισης. Επομένως η σκυτάλη των αποφάσεων περιέρχεται στους δικαστές.

Η πολιτική ηγεσία έχει ήδη δηλώσει την πρόθεσή της για αλλαγή επ’ αυτού του θεσμικού πλαισίου για μία ακόμη φορά.

Το επόμενο χρονικό διάστημα θα είναι κρίσιμο δικαστικά, θεσμικά και πολιτικά. Θα δοκιμαστούν ο νέος ποινικός κώδικας, η πολιτική εξουσία, οι δικαστές, οι ελπίδες των κρατουμένων αλλά και το κράτος δικαίου. Ας ελπίσουμε να επικρατήσει το τελευταίο με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος