Εμείς οι Κρητικοί

Είμαι Κρητικός. Γεννήθηκα στο Ρέθυμνο, η βιολογική μου μητέρα ήταν σίγουρα Κρητικιά και ο βιολογικός μου πατέρας μάλλον (θα σας γελάσω). Δεν πρόκειται να πάρετε είδηση την κρητική μου καταγωγή ούτε από την προφορά μου ούτε από το επώνυμό μου, αλλά για τη μεν πρώτη ευθύνεται η μακρά παραμονή μου στην Αθήνα, για το δε δεύτερο η υιοθεσία μου. Δεν με προδίδει ούτε η εξωτερική μου εμφάνιση. Δεν υπάρχει περίπτωση να με συναπαντήσετε τυχαία στον δρόμο και να αναφωνήσετε αυθόρμητα: «Να ένας λεβέντης Κρητίκαρος!». Δεν είμαι ευσταλής και δεν φοράω μαύρα πουκάμισα. Δεν έχω μουστάκια και μούσια – παρότι, από βαρεμάρα, κυκλοφορώ συχνά αξύριστος. Θα αρκούσαν όλα αυτά τα κουσούρια για να σας βάλουν σε υποψίες ως προς την «κρητικίλα» που αποπνέω, αλλά επιτόπιες έρευνές μου απέδειξαν ότι πολλοί Κρητικοί μοιάζουν μ’ εμένα· τουτέστιν, δεν μοιάζουν καθόλου με… Κρητικούς. Αυτό είναι το κακό με τα στερεότυπα: όταν βρίσκεσαι στην άβολη θέση να θυσιάσεις την αλήθεια ή το στερεότυπο, συνήθως θυσιάζεις την αλήθεια.

Ακουγα τις προάλλες τον μητροπολίτη Μεσσηνίας να σχολιάζει τη στυγερή δολοφονία της αμερικανίδας βιολόγου Σούζαν Ιτον και να αποφαίνεται ότι η ψυχοπαθολογική προσωπικότητα του δολοφόνου δεν προσιδιάζει στην «ιδιοπροσωπία του Ελληνος και ιδιαίτερα (στην ιδιοπροσωπία) των λεβεντών της Κρήτης». Ως ελαττωματικό μοντέλο Κρητικού, όπως προανέφερα, είμαι μάλλον αναρμόδιος να σας εξηγήσω σε τι ακριβώς συνίσταται η «ιδιοπροσωπία» των συμπατριωτών μου, μολονότι από τα συμφραζόμενα καθίσταται ολοφάνερο: οι Κρητικοί είναι λεβέντες και οι λεβέντες δεν κάνουν… τέτοια πράγματα. Αυτή η κοινοτοπία μάς γεννάει αυτομάτως δύο απορίες: εάν κάποιοι άλλοι Ελληνες (για να περιοριστούμε στα του οίκου μας και να μην προκαλέσουμε διπλωματικά επεισόδια) είναι λιγότερο λεβέντες από τους Κρητικούς και, ως εκ τούτου, ρέπουν πιο πολύ προς το έγκλημα και εάν η ανωτέρω διαπίστωση είναι τόσο αυτονόητη, γιατί χρειάζεται κάθε φορά που συμβαίνει ένα στυγερό έγκλημα να υπενθυμίζουμε ότι πρόκειται για την εξαίρεση και όχι για τον κανόνα.

Θα αντέτεινε κανείς όλως δικαίως: πειράζει τόσο πολύ, εν μέσω τουριστικής περιόδου, να διευκρινίσουμε στη διεθνή κοινή γνώμη ότι η Κρήτη μας δεν κατοικείται από ψυχωτικούς δολοφόνους και οι αναρίθμητοι τουρίστες που την κατακλύζουν δεν κινδυνεύουν; Οχι, είναι αλήθεια, δεν πειράζει – αρκεί να παραδεχτούμε τα ιδιοτελή μας κίνητρα. Φοβάμαι όμως ότι τα εξαρτημένα μας αντανακλαστικά, κάθε φορά που συμβαίνει κάτι «αποτρόπαιο» και «ξένο» προς την… ιδιοπροσωπία μας, δεν έχουν να κάνουν μονάχα με την ενστικτώδη ανάγκη μας να προστατεύσουμε μια χώρα (και μια οικονομία) που βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην τουριστική της ανάπτυξη και στην παρεπόμενη «έξωθεν καλή μαρτυρία»· είμαι βέβαιος πως με τον ίδιο τρόπο αντιδρούν και άλλοι «κορυφαίοι τουριστικοί προορισμοί» -αν και όχι με τον ίδιο ζήλο. Εχουν να κάνουν με κάτι βαθύτερο και, από μιαν άποψη, πιο νοσηρό. Η ακλόνητη πίστη μας στην εθνική, πόσο μάλλον στην εθνική / τοπική ιδιοπροσωπία, μια ιδιοπροσωπία που υποτίθεται ότι είναι… ανώτερη από των άλλων ανθρώπων (την ικανότητα του ανθρώπου, εν ολίγοις, τόσο για το καλύτερο όσο και για το χειρότερο), καλλιεργεί έναν ιδιότυπο εθνικό / τοπικό ναρκισσισμό που, με τη σειρά του, μας καθιστά ανίκανους να κατανοήσουμε γιατί κάποιοι Κρητικοί / Θεσσαλοί / Μακεδόνες / κ.λπ. κάνουν ορισμένες φορές τόσο φρικτά πράγματα. Είναι λιγότερο Κρητικοί / Θεσσαλοί / Μακεδόνες /κ.λπ. από εμάς τους υπόλοιπους; Δείτε και τη γελοία πλευρά της εικόνας. Την ώρα που οι οικείοι της Σούζαν Ιτον προσπαθούν να συμφιλιωθούν με την αβάσταχτη οδύνη τους, βλέπουν στην είσοδο του νεκροταφείου ένα σμάρι από κακομαθημένα να φωνασκούν: «Εμείς δεν φταίμε».